Belangenbehartigers voor doven en slechthorenden

Door Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend

Wat de meeste mensen niet weten, is dat er belangenbehartigers zijn voor mensen met een auditieve beperking. Ze zetten zich op verschillende manieren in voor de belangen van doven en slechthorenden. Bijvoorbeeld door op te komen voor hun rechten, waardoor de maatschappij toegankelijker voor hen wordt.

In dit blog ga ik toelichten wat de verschillende belangenbehartigers zoal doen, op welke manieren ze opkomen voor de belangen van doven en slechthorenden en hoe ze daarmee bijdragen aan het vergroten van de (digitale) toegankelijkheid.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Zeven belangenorganisaties

Er zijn zeven verschillende belangenbehartigers voor de doelgroepen van doven en slechthorenden in Nederland. Eén van de belangrijkste belangenbehartigers is Dovenschap. Dovenschap is een overkoepelend orgaan waarin zes landelijke dovenorganisaties en dertien regionale welzijnsstichtingen zijn aangesloten.

Dovenschap

In 1951 is de Dovenraad, het begin van Dovenschap, opgericht. Het doel van de Dovenraad was om de krachten te bundelen om zo als een eenheid namens alle dovenorganisaties hun belangen te bewaken en zichtbaar te maken. De dovenraad was er ook om als een partij duidelijk te maken wat de wensen van de dovengemeenschap zijn.

jonge vrouw geeft iets aan in gebarentaal

De Dovenraad kon zich in de jaren tachtig goed organiseren, dankzij subsidie en steun van de aangesloten organisaties. Er werd in die tijd geld en tijd besteed aan verschillende belangrijke zaken, zoals ondertiteling van tv-programma’s, het ontwikkelen van voorlichtingsmateriaal, het beroepsmatiger aanpakken van tolken gebarentaal en het oprichten van een telecommunicatiecommissie, die ging zorgen voor de teksttelefoon.

Nadat de Dovenraad failliet ging in 1992, werd eerst de Nederlandse Dovenorganisatie de opvolger, om uiteindelijk in 1999 te resulteren in het oprichten van het huidige Dovenschap in 1999 opgericht.

Dovenschap werkt samen met andere organisaties voor doven en slechthorenden, zoals de Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden (NVVS), de Stichting Plotsdoven, de Nederlandse Dove Jongeren (NDJ), de Nederlandse federatie van ouders van dove en slechthorende kinderen en van kinderen met spraak-taalmoeilijkheden (de FODOK en FOSS) en Slechthorende Jongeren (SH-Jong).

Dovenschap heeft ambassade-groepen die zich ieder op een eigen gebied bezighouden, waaronder:

  • Erkenning Nederlandse Gebarentaal (dit is gelukt in 2020)
  • Goede voorlichting aan ouders van dove kinderen (o.a. over het cochleair implantaat en de Nederlandse Gebarentaal
  • Goede kwaliteit van het dovenonderwijs
  • Gelijke behandeling van doven in de samenleving
  • Toegankelijkheid van de samenleving
  • Voldoende aanbod van gebaren- en schrijftolken
  • Betere kwaliteiten van ondertiteling op televisie
  • Bereikbaarheid van 112 en telefooncontact.

Belangenbehartigers voor jongeren

SH-Jong is een vereniging voor slechthorende jongeren tot dertig jaar oud. Zij richten zich voornamelijk op ontmoetingen, waarbij het leggen van contacten met andere slechthorende jongeren centraal staat. Ook geven ze voorlichting op onder andere scholen en bedrijven. 

Door middel van het lotgenotencontact willen ze stimuleren dat hun leden meer zelfvertrouwen krijgen. Daardoor kunnen zij zo positief mogelijk door het leven gaan en obstakels overwinnen. 

jongen en meisje zitten in café en praten in gebarentaal

Om hen daarbij houvast te bieden pleiten ze – onder meer door politiek te lobbyen – voor een hoge mate van kwaliteit van ondertiteling, voor lagere kosten van hulpmiddelen, de inzet van ambulante begeleiding, meer acceptatie van (schrijf)tolken op plekken waar dat nu nog vaak een taboe is en een campagne om meer bewustzijn te creëren rondom slechthorend zijn. Bij dit laatste spelen vooral hun voorlichting een grote rol.

Stichting Plotsdoven

De Stichting Plotsdoven is een Nederlandse stichting, opgericht in 1989. Deze stichting fungeert als belangenbehartiging van plots- en laatdoven. Plotsdoven zijn mensen die op later leeftijd (plotseling) doof geworden zijn.

De Stichting Plotsdoven richt zich voor een zeer groot deel op lotgenotencontact. Daartoe organiseert zij veel activiteiten: zo is er een eigen werkgroep plots- en laatdove jongeren (tot 35 jaar). Bij al deze activiteiten is volwaardige communicatie essentieel. Naast het lotgenotencontact en de belangenbehartiging wordt ook voorlichting gegeven.

vrouw van achter gefotografeerd met gehoorapparaat

Sinds 2016 is de stichting Plotsdoven in een federatieve stichting een samenwerkingsverband aangegaan met FODOK (Federatie Ouders van Dove Kinderen) en de Nederlandse Dove Jongeren. Onder de naam Divers Doof werken ze op diverse gebieden samen.

Belangen van alle doven en slechthorenden

Alle belangenorganisaties hebben eigen taken om de belangen van hun doelgroep goed te bewaken en beschermen. Zonder goede voorlichting en lobby zou de toegankelijkheid voor auditief beperkten in het gevaar kunnen komen. Voorbeelden hiervan zijn het ontstaan van ondertiteling op televisie, meer beschikbare gebaren- en schrijftolken voor zowel privé- als werksituaties en natuurlijk de erkenning van Nederlandse Gebarentaal. Nederlandse Gebarentaal is in 2020 eindelijk erkend, na jarenlang hard werken en lobbyen vanuit Dovenschap met belangrijke ondersteuning van aangesloten organisaties.  

Onlangs zijn er Tweede Kamerverkiezingen geweest. Er zijn aantal speciale stembureaus opgericht voor dove stemmers, met dove vrijwilligers, gebarenvaardige vrijwilligers en instructievideo’s.

Dankzij de actie van Dovenschap, stichtingen en dove vrijwilligers zijn er een aantal toegankelijkere stembureaus voor dove stemmers mogelijk gemaakt. In de toekomst zullen deze vaker opgezet worden bij andere stembureaus. Doven en slechthorenden hebben ook het recht om te stemmen en duidelijk te kunnen communiceren bij het stembureau.

Zo zijn er vele voorbeelden te noemen die hebben bijgedragen aan het toegankelijker en makkelijker maken van het leven van doven en slechthorenden door het bestaan van deze belangenorganisaties. Mooie initiatieven die bewijzen dat je door krachten te bundelen, altijd meer bereikt. 

De digitale (on)toegankelijkheid van ondertiteling

Door Auditieve Beperking, Doof, Doofblind, Slechthorend

Voor doven en slechthorenden is het heel belangrijk en handig om goed werkende ondertiteling te hebben bij televisieprogramma’s en YouTube-filmpjes. Helaas werkt die ondertiteling niet altijd even goed.

In dit blog leg ik uit hoe ondertiteling in Nederland is ontstaan, hoe het werkt, welke wetgeving rondom ondertiteling er is en wat er aan de huidige situatie verbeterd dient te worden.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

40-jarig jubileum van ondertiteling bij de publiek omroep

In 1980 werd ondertiteling in Nederland met de eerste ondertitelapparatuur handmatig ontwikkeld. Het eerste programma in Nederland dat ondertiteld was, was het journaal. In 1992 werd vervolgens teletekstpagina 888 opgezet, waarmee kijkers ondertiteling bij televisieprogramma’s of het journaal aan kunnen zetten. In de loop der jaren is het gebruik van ondertiteling verder uitgebreid en verbeterd.

jongen in geel shirt kijkt naar oude televisie

Samenwerkingsverband Ondertitel Alle Programma’s

Om ervoor te zorgen dat de omroepen kwalitatief goede ondertiteling verzorgden, werd in 2009 het Samenwerkingsverband Ondertitel Alle Programma’s – of SOAP! – in het leven geroepen. SOAP! bestond uit samenwerkende landelijke belangenorganisaties voor doven en slechthorenden.

Het samenwerkingsverband vroeg continu aandacht voor de ondertiteling van Nederlandstalige televisieprogramma’s, bioscoopfilms, instructie- en voorlichtingsfilmpjes. Ook hield SOAP! in de gaten of omroepen de wettelijk voorgeschreven hoeveelheid ondertiteling realiseerden en formuleerden ze politieke actiepunten.

Helaas is het project in 2015 gestopt, maar de belangenorganisaties (o.a. Dovenschap) en Ieder(in) lobbyen via andere wegen proberen zo te zorgen voor zoveel mogelijk kwalitatieve ondertiteling.

Ondertiteling vastgelegd in de wet

Inmiddels geldt sinds 1 januari 2008 een wettelijk verplichting tot ondertiteling. Dit komt voort uit het feit dat de media de samenleving via publieke en commerciële omroepen informeren. Bij die samenleving horen natuurlijk ook de mensen met een beperking. Daarom moeten de media zich inzetten voor toegankelijkheid door onder andere het toevoegen van ondertiteling, maar bijvoorbeeld ook door de inzet van gebarentolken.

Hand met afstandsbediening en op de achtergrond een onscherpe televisie

Verbeteren van de voorzieningen

Ondanks dat er al veel verbeterd is rondom ondertiteling, valt er nog een hoop te winnen. Gezamenlijke belangorganisaties hebben daarom in februari 2020 een klachtenbrief opgesteld gericht aan het ministerie van OCW (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap).

In de brief worden grofweg de volgende punten gemaakt:

  • De kwaliteit en toegankelijkheid van ondertiteling moet beter.
  • Het minimale percentage van de programma’s op televisie die ondertiteld dienen te worden, moet omhoog. Die percentages zijn nu heel laag, van 5% tot 15% afhankelijk van of het een regionale of landelijke omroep betreft.
  • Men vindt dat er duidelijke maatregelen opgesteld moeten worden om ervoor te zorgen dat media voor iedereen toegankelijk zijn.

En niet zonder succes! Tijdens de jaarlijkse Wereld Televisie Dag op 23 november werd in de Eerste en Tweede Kamer besloten dat er concrete afspraken gemaakt worden om de kwalitatieve en kwantitatieve doelen voor toegankelijkere televisie te behalen.

Hoe ik ondertiteling ervaar

Ondertiteling op de Nederlandse televisie

Wanneer ik televisie kijk, maak ik altijd gebruik van ondertiteling. Ik zet dan via de vaste instellingen de ondertiteling aan. Er is uiteraard ook ondertiteling van Teletekst, via 888. Deze TT888 vind ik minder prettig, vanwege het contrast tussen de verschillende kleuren in het blok.

Vaak werkt ondertiteling bij de publieke omroep en via NPO Gemist redelijk goed. Wel is er soms sprake van een storing of loopt de ondertiteling achter bij live-televisie. Dit kan zeker beter, als we bijvoorbeeld kijken naar de Engelse omroep BBC. De ondertiteling daar is niet alleen kwalitatief beter, maar ook beter gesynchroniseerd.

Over de commerciële omroepen ben ik minder tevreden. Voor een kwart van de Nederlandse programma’s van de commerciële omroepen is geen ondertiteling beschikbaar. De ondertiteling loopt ook vaak heel erg achter.

Een laptopscherm met daarop meerdere zoekresultaten op YouTube

Ondertiteling op YouTube

Veel filmpjes hebben bijvoorbeeld alleen de automatische ondertiteling van YouTube en die wordt meestal als zeer slecht beoordeeld door doven en slechthorenden.

Helaas is er op YouTube weinig ondertiteling beschikbaar. De meeste mensen plaatsen YouTube video’s zonder ondertiteling. Uit onwetendheid of luiheid. De automatische ondertitelingsfunctie van YouTube biedt helaas ook geen soelaas. Deze ondertiteling komt bijna niet overeen met wat er gezegd wordt in een filmpje. Woorden worden veranderd in andere woorden en zinsconstructies en interpunctie kloppen zelden.

Het is heel eenvoudig om zelf ondertiteling toe te voegen aan je YouTube-filmpje, maar helaas nemen mensen meestal deze moeite niet.

Conclusie

Ik ben erg blij dat de mediawet ondertiteling verplicht en dat er belangenorganisaties zich hard maken om het aanbod te verhogen en de kwaliteit te verbeteren. Zowel op televisie als online. Dat is echt nodig, want zonder ondertiteling mis ik – net als alle doven en slechthorenden – niet alleen de complete beleving van een video, maar ook veel cruciale informatie. En uiteindelijk willen we dat iedereen in Nederland mee kan doen.

In deze innovatieve toegankelijkheidsprojecten investeert de EU

Door ADHD, Auditieve Beperking, Autisme, Blind, Cognitieve Beperking, Doof, Doofblind, Visuele Beperking, WCAG, Wetgeving

Het volledig toegankelijk maken van het internet en online producten vereist samenwerking. Niemand is in staat om deze immense klus alleen te klaren. Gelukkig hoeft dit ook niet. Wereldwijd wordt kennis gedeeld om gezamenlijk tot de beste oplossing te komen. Een goed voorbeeld hiervan is de initiator van digitale toegankelijkheid; de World Wide Web Consortium (W3C). 

Deze internationale gemeenschap bestaat uit vrijwilligers, werknemers en adviseurs uit de hele wereld die samen de webstandaarden voor het internet ontwerpen, zoals HTML, XHTML, XML, CSS en de Web Content Accessibility Guidelines, de richtlijnen rondom digitale toegankelijkheid.

Wereldwijd wordt collectief gewerkt aan een inclusiever internet. Ook de Europese Commissie doet dit op verschillende manieren. In dit artikel lees je meer over de rol die Europa heeft bij het creëren van een toegankelijker internet. 

Europese wetgeving op het gebied van digitale toegankelijkheid

De wetgeving van de Europese Unie (EU) met betrekking tot digitale toegankelijkheid vindt zijn oorsprong in de Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD) van de Verenigde Naties (VN). In artikel 9 van deze conventie is afgesproken dat lidstaten van de Europese Unie de juiste maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking op een gelijke basis kunnen deelnemen aan de samenleving als mensen zonder beperking. En aangezien het internet een belangrijk onderdeel is van de samenleving, geldt die gelijke basis ook hier. 

Het atomium in Brussel

Aangezien ‘Gelijk meedoen’ een nogal breed begrip is, zijn er initiatieven gestart om concretere richtlijnen op te stellen. De Web Accessibility Directive van 2016 is hier een goed voorbeeld van. In dit initiatief is opgenomen dat websites en apps van overheden uit heel de EU voldoen aan de volgend eisen:

  • Iedere website of app moet voorzien zijn van een toegankelijkheidsverklaring.
  • Websites en apps moeten hun gebruikers de mogelijkheid geven om feedback achter te laten op het moment dat ze toegankelijkheidsproblemen op de website of app tegenkomen. 
  • Lidstaten moeten regelmatig de websites en apps van organisaties uit de publieke sector monitoren en verslag uitbrengen over de resultaten.

Deze actiepunten klinken mooi op papier, maar zonder controle en handhaving zal er in de praktijk weinig veranderen. Uit onderzoek van Digitaal Toegankelijk.nl bleek bijvoorbeeld dat ruim 71 procent van de overheidswebsites niet digitaal toegankelijk zijn.

blonde vrouw in rolstoel op een weg

Investeringen in toegankelijke projecten

Gelukkig werkt de Europese Unie op meerdere manieren aan een toegankelijker Europa. Naast wet- en regelgeving wordt er ook Europees geld geïnvesteerd in innovatieve projecten die streven naar meer mogelijkheden voor mensen met beperkingen. De Europese Commissie financiert projecten die gericht zijn op zowel mensen met een fysieke- als een cognitieve beperking. Centraal in dit project staat digitale inclusiviteit. 

Waar steekt de Europese Commissie dan precies geld in? En – nog belangrijker – welk resultaat levert dit op? Hieronder licht ik enkele persoonlijke favorieten toe uit de lijst met door de EU gefinancierde projecten voor techniek achter toegankelijkheid.

Initiatieven voor mensen met auditieve of visuele beperkingen

1. BlindPAD

Braille is een speciaal voor blinden ontwikkeld lees- en schrijfalfabet. Teksten worden omgezet in stippen, waardoor geschreven boodschappen ook voor mensen zonder zicht begrepen kunnen worden. Dit zal waarschijnlijk geen onbekende techniek zijn. Wat voor mij verrassender was, was het feit dat er geen alternatief voor braille bestaat in de grafische communicatie. 

een bureau met daarop een schermpje met een grafische vorm dat door het blindpad wordt weergegeven in puntjes

Bron foto: Techcrunch

Want hoe leren blinde en slechtziende kinderen bijvoorbeeld wiskundige vormen? Om dit probleem op te lossen, is door een team van specialisten gewerkt aan BlindPAD: een handige tool die grafische informatie omzet naar begrijpelijke informatie voor blinden en slechtzienden. De hardware bestaat uit een vierkante doos met 192 pinnen. Deze pinnen worden door software bestuurd, zodat ze visuele boodschappen over kunnen brengen. 

De Europese Unie heeft het prototype – dat een succes bleek – gefinancierd. In de toekomst hopen de mensen achter BlindPAD dat de hardware in scholen, bij rehabilitatie en bij mensen thuis kan worden ingezet.

Financiering: €1.999.999,-

2. SUITCEYES

Het doel van SUITCEYES is het verbeteren van de onafhankelijkheid van mensen die doofblind zijn. Doofblindheid is wanneer een visuele beperking samengaat met ernstige gehoorproblemen. 

Voor mensen die doofblind zijn is SUITCEYES ontwikkeld. Het product is draagbare hardware die op het bovenlichaam gedragen wordt. Het prototype is gericht op het verbreden van de omgeving, het vergroten van de communicatiemogelijkheden en het verbeteren van de interactiviteit van doofblinden. 

Financiering: € 2.359.963,-

3. ABBI

Een ander innovatief product gericht op het verbeteren van de interactiemogelijkheden van blinden is ABBI. Dit project werkt aan een product dat als een armband gedragen kan worden. De armband geeft de gebruiker auditieve informatie over de omgeving en het eigen lichaam. Hierdoor is de gebruiker in staat om een beter beeld te krijgen van wat er in de directe omgeving gebeurt. Nog belangrijker: het verkleint het risico om buitengesloten te worden.

Financiering: €1.849.995,-

Initiatieven voor mensen met cognitieve beperkingen

1. GABLE

Voor mensen met Cerebrale Parece, de medische term voor een hersenbeschadiging, kunnen alledaagse activiteiten al een obstakel zijn. GABLE heeft als doel om motorische vaardigheden en de hand-oog coördinatie van mensen met hersenbeschadiging te verbeteren. Dat doen ze door middel van een social platform vol met gepersonaliseerde en multiplayer games. Via GABLE kunnen gebruikers online spelen met mensen met een hersenbeschadiging vanuit heel de wereld. Digitale inclusiviteit én verbinding op z’n best!

Financiering: €997.767,50

2. DE-ENIGMA

Sociale robots worden in de wetenschap veel ingezet om tot innovatieve sociale oplossingen te komen. Denk bijvoorbeeld aan sociale robots die eenzame ouderen gezelschap houden en helpen om de cognitieve vaardigheden scherp te houden. Een innovatieve toepassing van social robots is terug te vinden in de oplossing voor kinderen met autisme van DE-ENIGMA.

Een vrouw en een jongetje kijken naar een kaart met gezichtjes met verschillende emoties. Op de achtergond staat een robot, wiens emotie ze proberen af te lezen.

Bron foto: Cordis

Mensen met autisme kunnen zich niet verplaatsen in anderen zoals mensen zonder autisme dat kunnen. Zeker voor kinderen is het moeilijk om te begrijpen wat anderen denken. De robot assistent van DE-ENIGMA helpt kinderen om zich meer in te leven in anderen. Dat doet hij door de kinderen te helpen om verschillende emoties en gezichtsuitdrukkingen te herkennen. Deze vaardigheden kunnen de kinderen later toepassen in interpersoonlijk contact.

Financiering: €3.904.187,75

3. FocusLocus

Ongeveer 7% van de bevolking heeft door ADHD moeite met leren, gedragsproblemen en voelt zich door de beperking buitengesloten. Het FocusLocus project helpt kinderen om de gevolgen van het leven met ADHD te begrijpen en ermee om te leren gaan, wat moet resulteren in zo min mogelijk sociale exclusie.

FocusLocus bereikt dit door kinderen spelenderwijs te laten leren middels gamificatie, waarbij gewerkt wordt aan cognitieve trainingsmethoden die hen helpen om hun mentale en motorische vaardigheden te verbeteren. FocusLocus heeft de software REEFOCUS ontwikkeld, waarmee kinderen online hun cognitieve vaardigheden verbeteren. De oplossing wordt geroemd om de lage kosten, de afwezigheid van bijwerkingen en de aantrekkelijkheid voor kinderen.

Financiering: €999.562.50

Innovatieve oplossingen van Nederlandse bodem

Ook in Nederland bevinden zich noemenswaardige projecten. Eerder spraken wij bijvoorbeeld met Envision, het bedrijf dat artificial intelligence inzet om blinden en slechtzienden te helpen met zien, lezen en het ervaren van de wereld. De Haagse startup stelt blinde gebruikers in staat om hun omgeving te ‘zien’.

Niet alle projecten zijn gericht op de eindgebruikers: mensen met een beperking. Andere technieken stellen juist marketeers en webdevelopers in staat om gemakkelijk hun website digitaal toegankelijk te maken. Neem bijvoorbeeld de Nederlandse startup Aally. Dit bedrijf helpt bedrijven en organisaties om ervoor te zorgen dat hun online omgevingen ook door blinden en slechtzienden gebruikt kunnen worden.

De moeilijkheden van mondkapjes voor doven en slechthorenden

Door Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend Geen Reacties

Voor veel doven en slechthorenden is het noodzakelijk om iemands mondbeeld (de vorm die de mond maakt tijdens het praten) en mimiek te zien, om te kunnen liplezen en interpreteren wat iemand zegt. Veel van hen worstelen tijdens de corona-periode met communiceren, aangezien de mondkapjesplicht ervoor zorgt dat de mond van mensen niet zichtbaar is. Hun gehoorbeperking is niet zichtbaar, wat het probleem nog ingewikkelder maakt. Het resultaat is moeizame communicatie en onbegrip. In deze blog leg ik graag uit hoe doven en slechthorenden dit ervaren en wat mogelijke oplossingen zijn.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Sinds 1 december 2020 is het dragen van een mondkapje in onder andere winkels, musea en theaters verplicht. Voor de horende mens zijn de consequenties hiervan te overzien. Maar stel je eens voor dat je als een doof persoon bij de supermarkt afrekent en de caissière (die een mondkapje draagt) stelt je een vraag die je niet kunt verstaan. Of je staat in de rij van de supermarkt en iemand met een mondkapje vraagt of hij erlangs mag. Mag je dan als doof persoon vragen of zij hun mondkapje voor jou willen afdoen, zodat je kunt liplezen?

Meisje in supermarkt met een mondkapje op

Uitzonderingen van mondkapjesplicht

Op de website van de Rijksoverheid worden uitzonderingen gemaakt voor mensen met een auditieve beperking of een andere medische achtergrond. Minister Hugo de Jonge zegt hierover: “Bij het opleggen van de mondkapjesplicht komt er een uitzondering voor degenen die om medische redenen geen mondkapje kunnen dragen. Maar ook mensen die spreken met of iemand assisteren die vanwege een auditieve beperking moet kunnen liplezen, of vanwege een verstandelijke of communicatieve beperking afhankelijk is van non-verbale visuele signalen, zouden eigenlijk daarvan uitgezonderd moeten zijn.”

Voor de mondkapjesplicht bestaat er dus een uitzondering voor mensen die afhankelijk zijn van non-verbale communicatie, zoals liplezen. Dat betekent dat je je mondkapje mag afdoen, zodat een dove of slechthorende persoon kan liplezen. Mocht een politieagent of een BOA ernaar vragen, dan kan je jouw beperking aantonen door middel van een hulpmiddel (zoals een hoortoestel of cochleair implantaat).

Creatieve alternatieven

zwart mondkapje met daarop de tekst: Ik hoor je niet

Verschillende stichtingen zoeken naar creatieve oplossingen voor dit probleem en adviseren bijvoorbeeld om op je mondkapje een logo dat duidt op doofheid of slechthorendheid te naaien. Mensen zien dan meteen dat je doof of slechthorend bent. Vaak zorgt dit ervoor dat er sneller positief en begripvol gereageerd wordt in supermarkten of andere winkels.

Er zijn ook mensen die een mondkapje hebben gecreëerd met een transparant venster, zodat het mondbeeld zichtbaar blijft voor het liplezen. Het is echt niet duidelijk of deze mondkapjes even betrouwbaar zijn als een normaal mondkapje.

hand met daarop een mondkapje met een transparant venster

Spatschermen

Ook bestaan er spatschermen. Spatschermen worden vooral gebruikt als extra veiligheid, bovenop een mondkapje, ze mogen eigenlijk niet als mondkapje gebruikt worden. In Gelderhorst, een verzorgingstehuis voor dove ouderen in Ede, mogen de verzorgenden hun mondkapje afdoen en enkel een spatscherm dragen als ze communiceren met de bewoners. Natuurlijk wel op 1,5 meter. Deze regel werd ingesteld omdat in de praktijk bleek dat de communicatie heel belangrijk is met de dove bewoners en verzorgenden daarom vaak hun mondkapje afdeden om begrepen te worden. Het spatscherm is dan een beter alternatief.

Ervaringen van dove en slechthorende mensen

In een Facebookgroep delen een aantal doven en slechthorenden hun ervaringen met de mondkapjesplicht en hoe het hen beperkt in de communicatie:

“Winkelen is geen feest meer met hoortoestellen. Regelmatig moet ik vragen of iemand even zijn mondkapje af wil zetten omdat ik het niet versta. Sinds ongeveer twee jaar draag ik hoortoestellen en heb ik geen zwaar gehoorverlies. Maar soms gaat het echt niet met spatscherm en mondkapje, waar ik van de spraak iets probeer te maken. Niemand bij de overheid en in winkels heeft hieraan gedacht.”

“Ik kom meestal bij dezelfde supermarkt en daar weten ze dat ik ze niet versta. Ik zeg bij de kassa altijd: ik wil pinnen, spaar geen zegeltjes en wil graag de kassabon. Klaar en geen discussie.”

“Helaas voel ik me geïsoleerd. Ondanks dat ik vriendelijk vraag of iemand het mondkapje even omlaag wil doen omdat dat ik doof ben, willen velen dat niet en sommigen doen zo gemeen en asociaal tegen mij met mondkapje op en ik word ook uitgelachen. Dan besef ik dat de komende maanden erg moeilijk worden. Het is zo vermoeiend dat je elke keer moet vragen of medewerkers hun mondkapje omlaag willen doen.”

Veel doven en slechthorenden hebben het erg moeilijk met de gevolgen van de mondkapjesplicht. Ze voelen zich bij in verschillende situaties niet op hun gemak en soms zelfs geïsoleerd.

vrouw op markt met mondkapje

Mijn eigen ervaring

Bij de supermarkt is het inderdaad lastig om met een medewerker of caissière te communiceren als ze hun mondkapje op hebben. In het begin van de corona-periode hadden sommige medewerkers bij de supermarkt transparante mondkapjes op, waardoor ik hun mondbeeld kon zien en ze makkelijker kon verstaan. Ook ben ik goed geholpen bij Pearle in mei, door een medewerker die speciaal voor mij als dove klant een spatscherm opdeed in plaats van een mondkapje. Het is fijn als winkelmedewerkers hun best doen om de dove en slechthorende klant hierin tegemoet te komen.

Helaas zijn sinds 1 december het plastic mondkapje en het spatscherm verboden. Daarom zeg ik tegenwoordig bij de supermarkt tijdens het afrekenen van mijn boodschappen direct dat ik geen spaarzegels wil, maar wel graag een bon. Dan is het meteen duidelijk voor de caissière.

Ik probeer me neer te leggen bij de corona-maatregelen en de mondkapjesplicht. Het is vervelend, maar ik kan er wel mee omgaan. Mocht het nodig zijn, dan kan ik altijd nog mijn mobiel gebruiken om te communiceren, door iets te typen. Ik ga nauwelijks met het OV en ik ga ook weinig naar de stad, dus in mijn geval is alleen de supermarkt soms ingewikkeld. Ik heb zelf niet echt het gevoel dat het mijn dagelijks leven belemmert. Tegelijkertijd heb ik begrip voor de doven en slechthorenden die dat anders ervaren.

Het positieve is dat het maar tijdelijke maatregelen zijn. Zolang wij ons houden aan de maatregelen en er gevaccineerd wordt, zullen wij het coronavirus uiteindelijk bestrijden en komt hopelijk het ‘normale leven’ terug. Een leven waarin mondkapjes in publieke ruimtes en het OV niet meer nodig zijn. Zodat je ook als auditief beperkte weer makkelijker kunt communiceren.

Tips om te communiceren met doven 

Wil je weten hoe je het beste kunt communiceren met de dove mens in deze tijden? Dovenschap, een belangenbehartiger voor doven en slechthorenden, maakte een flyer waarin ze een aantal praktische tips geven.

Hoe toegankelijk is de website van de gemeente Helmond

Door Auditieve Beperking, Doof, Onderzoek, Slechthorend Geen Reacties

Toegankelijkheid is belangrijk voor iedereen. Volgens de het ‘VN-verdrag handicap’ heeft iedereen het recht om zelfstandig deel te nemen aan de samenleving. Dat houdt in dat iedereen – ongeacht of je een beperking hebt of niet – recht heeft op onderwijs, werk en zelfstandig wonen. Voor mensen met een beperking kan dit betekenen dat zij ondersteund moeten worden om die toegankelijkheid mogelijk te maken.

De groep Nederlanders met een beperking, die nu ongeveer 4 miljoen mensen groot is, wordt naar verwachting de komende jaren alleen maar groter.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Doven en slechthorenden worden vaker vergeten

Voor blinden en slechtzienden is het vaak vanzelfsprekend om op websites gesproken taal, vergrote letters, of braille te kunnen gebruiken. Voor doven en slechthorenden zijn echter andere aanpassingen nodig. Zij worden vaker vergeten in het toegankelijk maken van informatiekanalen.

handen bij een screenreader

Logischerwijs is het ook voor doven en slechthorenden belangrijk dat zij zoveel mogelijk zelfstandig kunnen meedraaien in de maatschappij. Daar hebben we soms echter wel wat hulp bij nodig.

Online lopen doven en slechthorenden tegen uitdagingen aan. Veel grotere bedrijven vermelden op hun website bijvoorbeeld enkel een telefoonnummer, geen e-mailadres of de mogelijkheid om te chatten. Hoe stel je dan als doof persoon een vraag over bijvoorbeeld je bestelling?

 

Onderzoek naar de website van Gemeente Helmond

Om meer te leren over digitale toegankelijkheid ben ik gaan kijken naar de website van de gemeente waar ik woon; Helmond. Uit het toegankelijkheidsrapport dat zij eerder lieten uitvoeren, bleek dat de website van de gemeente al bezig is met de wettelijke toegankelijkheidscriteria. Denk daarbij bijvoorbeeld aan taalniveau, kleurgebruik en het bedienen van de site via het toetsenbord.

Homepage

De hoofdpagina van de gemeente Helmond ziet er goed uit met een helder overzicht van de belangrijkste onderdelen, zoals Corona, dienstverlening, belastingen, melding doen, of een klacht indienen. Je kunt ook makkelijk onderscheid maken in wie je bent (inwoner, ondernemer, bestuur of stad) en welke informatie relevant is voor jou.

 

Screenshot van de homepagina van de gemeete helmond
Screenshot van de homepage van de website van de gemeente Helmond

Online aanvraag doen

Online aanvragen voor onder andere een rijbewijs, trouwen of het doorgeven van een verhuizing, zijn eenvoudig te vinden en te bedienen.

Video’s

Er zijn informatievideo’s beschikbaar met ondertiteling voor doven en slechthorenden. Je moet wel zelf weten hoe je die ondertiteling aanzet, hij is niet automatisch zichtbaar.

Bediening met toetsenbord

Het navigeren door de website met de tab-toets werkt goed. Er is extra aandacht besteed aan gebruikers die enkel werken met een toetsenbord.

Contact opnemen

Er is geen e-mail of chat aanwezig. Er kan alleen contact opgenomen worden via een contactformulier, sociale media of door te bellen. Dat is niet zo handig voor dove mensen.

Accessibility volgens Google

Google heeft een tool, Google Lighthouse, waarmee je onder andere de toegankelijkheid van een website kunt testen door de URL in te voeren. Lighthouse  geeft de website van de gemeente Helmond een score van 90% op het gebied van toegankelijkheid. Petje af dus!

 

Google Lighthouse over de website van de gemeente Helmond

Social media

De sociale media van de gemeente Helmond verdienen zeker een pluim, want ze bevatten relevante en goed gemaakte berichten. Als ze video’s plaatsen, zijn deze altijd voorzien van ondertiteling.

 

Mijn conclusie

Op basis van bovenstaande punten kan ik concluderen dat de website van de gemeente Helmond voor mijn wensen prima werkt. Het enige wat ik mis is een chat- of e-mail-mogelijkheid. Er is wel een lijst met contactgegevens, maar die is wat uitgebreid en ingewikkeld.

Taalgebruik

Het taalgebruik op de website kan mijns inziens te ingewikkeld zijn voor laaggeletterde doven. Dit kan eenvoudig verbeterd worden door video’s van toelichting te voorzien, liefst met een gebarentolk. Video’s met ondertiteling zijn prima voor hoger opgeleide doven en slechthorenden, maar voor mensen met moeite met de Nederlandse taal (gebarentaalvaardigen) is het lastiger.

Ik ben blij dat de gemeente Helmond aandacht besteedt aan de toegankelijkheid van hun website voor iedereen. Daarmee is ze een zeer goed voorbeeld voor andere gemeenten.

 

Arbeidsparticipatie van mensen met een zintuigelijke beperking

Door Auditieve Beperking, Visuele Beperking, Wetgeving Geen Reacties

Veel mensen met een beperking zitten zonder baan. Het aantal werklozen onder arbeidsbeperkten is ruim tweemaal zoveel als bij niet beperkten. Terwijl veel van hen graag zouden willen werken. Het geeft hen financiële zekerheid en zelfstandigheid, maar ook zingeving, plezier en sociale contacten.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

De participatiewet

De invoering van de Participatiewet in 2015 moest de arbeidsparticipatie van mensen met een beperking verbeteren. De wet was bedoeld om mensen met een arbeidsbeperking te helpen om aan werk te komen en dat werk te behouden. In de wet staat dat er in de toekomst 125 duizend banen zouden moeten komen voor mensen met een beperking. De overheid riep deze wet in het leven om ervoor te zorgen dat deze groep minder afhankelijk is van uitkeringen.

Mijn persoonlijke ervaring met solliciteren

Ik heb zelf ook moeizame sollicitaties meegemaakt en veel afwijzingen ontvangen. Tijdens dit proces ontdekte ik dat het niet per se kwade wil is van werkgevers om geen doof persoon aan te nemen, maar eerder onwetendheid over doofheid en het in dienst nemen van een doof persoon. Dat inzicht bracht me ertoe om mijn website Klinktprima op te zetten, waarmee ik informatie en ervaringsverhalen deel over auditief beperkten en de arbeidsmarkt. Met als doel om de kennis over doofheid te vergroten en zo de koudwatervrees van werkgevers weg te nemen. De informatie en tips van mijn website heb ik in kunnen zetten tijdens mijn sollicitatie voor mijn laatste baan. Dat resulteerde in een parttime baan bij deze bereidwillige werkgever.

twee mannen aan het werk aan een bureau

Niet alle verhalen zijn positief

Een minder rooskleurig voorbeeld is dat van mijn dove vriendin, wiens sollicitatiepogingen enorm tegenvallen. Het lukt haar maar niet om op eigen kracht aan een baan te komen. Inmiddels zit zij al ruim zes jaar thuis. Door alle afwijzingen verliest ze het vertrouwen en de motivatie om een baan te vinden.

Evaluatie van de Participatiewet

Toen de participatiewet inging, had ik gehoopt dat de wet goed zou werken voor alle gehandicapten. Echter, ik had wel verwacht dat er een aantal problemen zouden optreden, omdat een dergelijke wet ingewikkeld is. Niet iedereen kent of begrijpt de regels van de wet goed genoeg om ernaar te kunnen handelen.

Een recente evaluatie van de Participatiewet laat helaas ook zien dat de doelen in het eerste jaar nauwelijks behaald zijn voor de mensen met een arbeidsbeperking. Ze hebben nog steeds weinig tot geen werk kunnen vinden of behouden.

Onderzoek naar de knelpunten van de wet

Maar waar gaat het dan mis? Onderzoeksbureau Nivel heeft in opdracht van het College van de rechten van de mens onderzocht waar de knelpunten van de wet zitten voor mensen met een zintuiglijke (auditieve of visuele) beperking. In oktober 2019 heb ik als auditief beperkte ervaringsdeskundige meegedaan met de focusgroep voor het onderzoek. Via een online vragenlijst heb ik mijn ervaringen gedeeld over solliciteren en werken als auditief beperkte. Het onderzoeksrapport met de titel ‘Het werkt anders’ is op 23 september door de voorzitter van het college overhandigd aan de bestuursvoorzitter van het UWV.

Knelpunten

Het onderzoek van Nivel heeft als doel om de knelpunten te vinden in de arbeidsparticipatie. Ze gebruikten hiervoor de inbreng van ervaringsdeskundigen zoals ik en daarnaast ook experts.

Het onderzoek identificeert de volgende acht knelpunten in de arbeidsparticipatie:

  • Onduidelijke wet- en regelgeving
  • Moeite met bemiddeling en vinden van informatie
  • Koudwatervrees bij werkgevers
  • Bespreekbaar maken van de beperking
  • Communicatie op het werk
  • Niet geheel passende functie
  • Niet-passende werkplek
  • Vermoeidheid

Er is weinig expertise bij het UWV, de gemeenten en bij de werkgevers. Mensen met een zintuiglijke beperking ervaren meer ongelijkheid en moeten zich meer bewijzen met talenten en soms zelfs met hun kennis van het arbeidsrecht. Er is ook sprake van het ontbreken van een centraal punt waar men informatie of kennis kan vinden over mensen met een visuele of auditieve beperking.

Werkgevers hebben vaker de neiging om sollicitanten met zintuiglijke beperking af te wijzen, vanwege koudwatervrees en onbekendheid met blind- of doofheid. Deze groep krijgt weinig kans om hun beperking bespreekbaar te kunnen maken. Dat is nodig om begrip te kweken en uitdagingen uit de weg te ruimen.

Op de werkvloer is er vaak sprake van miscommunicatie, waardoor samenwerkingen moeizaam kunnen verlopen. Ook worden werkplekken vaak niet passend gemaakt, wat kan leiden tot vermoeidheid. Hierdoor moet de groep vaker assertief zijn en zelf opkomen voor zijn rechten.

een kantoorruimte met een man aan het werk

Zes tips om arbeidsparticipatie te verbeteren

In het onderzoek worden een zestal tips gegeven die kunnen helpen om de knelpunten op te lossen:

  1. Wet- en regelgeving kan aantrekkelijk gemaakt worden voor werkgevers door bijvoorbeeld loondispensatie.
  2. Voor een goede informatievoorziening is er een centraal punt nodig voor beide groepen, zowel voor werkgevers als mensen met een zintuigelijk beperking. Ook kunnen er netwerkbijeenkomsten georganiseerd worden voor potentiële werkgevers. Zij kunnen hierbij ondergedompeld en geïnformeerd worden over blindheid en doofheid.
  3. Ook kunnen alternatieve sollicitatietrajecten helpen. Juist mensen met een beperking moeten de kans krijgen om zichzelf goed te presenteren. De focus bij moet niet alleen liggen bij de beperking, maar bij de talenten, ervaringen en mogelijkheden van sollicitanten met een beperking.
  4. Het onderwijs kan meer aandacht besteden aan de specifieke vaardigheden die nodig zijn voor het vinden en behouden van een baan, door bijvoorbeeld het aanmoedigen van stages en bijbanen.
  5. Het is ook belangrijk dat mensen met een zintuigelijke beperking kunnen blijven doorgroeien en niet blijven hangen op het minimumloon. Werknemers moeten een kans krijgen om door te groeien in hun functie of carrière.
  6. Er zijn een aantal praktische aanpassingen van werkplekken nodig, die mensen met een zintuigelijke beperking goed kunnen gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan een rustige werkplek met goede akoestiek voor auditief beperkten of de juiste verlichting voor mensen met en visuele beperking. Ook zijn flexibele werktijden en werkroosters ideaal. Dit kan voorkomen dat zintuigelijk beperkten niet oververmoeid raken.

Conclusie vanuit mijn ervaring

De conclusie die ik hieruit kan trekken is dat er nog veel onderzocht moet worden in de praktijk en dat er een duidelijke aanpassing moet komen in de participatiewet. Een grote groep zintuiglijk beperkten wordt oneerlijk behandeld en hierdoor kan een deel van de groep geïsoleerd raken (of blijven), met psychosociale problemen als gevolg.

Vooral het UWV en de gemeentes moeten beter met elkaar communiceren. Mijn tip hierin is om  vooral te kijken naar het individu: de aanpassingen die nodig zijn hangen af van de persoon en de beperking.

Ook pleit ik voor een open houding en begrip van werkgevers voor het geven van arbeidskansen aan mensen met zintuigelijke beperking. Als ook voor het zorgen voor een betere samenwerking, door bijvoorbeeld een aangepaste werkplek en goede communicatie.

Daarom ben ik erg blij met het onderzoek van Nivel. Ik hoop van harte dat er hierdoor begrip ontstaat en dat de nodige acties zullen komen vanuit de overheid, het UWV, de gemeenten en de werkgevers. Iedereen met een beperking heeft recht op meedraaien in de arbeidsmarkt en het verbeteren van je eigen werksituatie. Wel denk ik dat mensen met een zintuigelijke beperking zelf vaker acties mogen ondernemen om de situatie te verbeteren. Bijvoorbeeld door het bespreekbaar en zichtbaarder maken van hun ervaringen, knelpunten en oplossingen.

Mensen met een beperking zijn niet alleen blind of doof

Door Apps & Websites, Auditieve Beperking, Cognitieve Beperking, Fysieke beperking, Taalberperking, Tips & Trics, Visuele Beperking Geen Reacties

Voor wie is digitale toegankelijkheid van belang?

Ondanks de toename in draagvlak is de waarde van digitale toegankelijkheid bij veel beleidsmakers, developers, marketeers en anderen nog steeds onduidelijk. Voor mensen zonder beperking is het moeilijk om te zich in te leven in de hindernissen die ontoegankelijke websites en apps daadwerkelijk met zich meebrengen. Onbekend maakt onbemind, zullen we maar zeggen. 

De groep Nederlanders met een beperking – die nu ongeveer 4 miljoen mensen groot is – wordt naar verwachting de komende jaren alleen maar groter. Wie zijn deze 4 miljoen Nederlanders? En, nog belangrijker, tegen welke drempels lopen zij aan?

Welke beperkingen zijn er eigenlijk?

De noemer ‘beperkingen’ is een parapluterm waaronder tientallen verschillende beperkingen vallen. Sommige van deze beperkingen zijn duidelijker zichtbaar (lichamelijke beperkingen), andere zijn minder zichtbaar (mentale beperkingen).

Je kunt de beperkingen als volgt onderverdelen:

Lichamelijke beperkingen

  • Auditieve beperkingen
  • Visuele beperkingen
  • Motorische beperkingen

Mentale beperkingen

  • Cognitieve beperkingen
  • Psychosociale beperkingen

Hieronder nemen we steeds één van deze beperkingsgroepen centraal, met uitzondering van psychosociale beperkingen, die worden in dit artikel niet behandeld. Per onderdeel wordt de grootte van de groep besproken, de struikelblokken die deze mensen online en offline tegenkomen en de belangrijkste oplossingen die developers kunnen implementeren. 

Auditieve beperkingen

Afbeelding van een oor met een oorbel erin
Afbeelding: oor met een oorbel

De eerste twee groepen uit dit overzicht zijn voor veel mensen de meest bekende beperkingen. Toch wordt er in de praktijk nog veel te weinig rekening gehouden met doven en slechthorenden. Deze groep bestaat uit 1,5 miljoen mensen, dus bijna één tiende van de Nederlandse samenleving. Naar verwachting groeit deze groep door vergrijzing van de bevolking de komende jaren in omvang. 

Mediagebruik is voor mensen met een auditieve beperking niet zo vanzelfsprekend als voor de goed horende medemens. Denk bijvoorbeeld aan het maken van een kappersafspraak; hoe bel je de kapper op als je slechthorend of doof bent?

Hoe kom je in contact met bedrijven als doof persoon?

Ook online lopen doven en slechthorenden tegen dingen aan. Veel grotere bedrijven vermelden op hun website enkel een telefoonnummer, geen e-mailadressen of mogelijkheid om te chatten. Hoe stel je dan als doof persoon een vraag over bijvoorbeeld je bestelling? Verder zijn mediaspelers op websites, video’s op YouTube en op social media voor gebruikers met een auditieve beperking onbegrijpelijk als er geen ondertiteling of audiodescriptie aan is toegevoegd.

Doven en slechthorenden krijgen slechtere zorg

Uit onderzoek is ook nog eens gebleken dat doven en slechthorenden slechter kunnen communiceren met artsen, waardoor deze groep slechtere zorg ontvangen dan mensen die wel goed kunnen horen.

Een recente ontwikkeling; het thuiswerken en thuis studeren als gevolg van het coronavirus, zorgt ook voor moeilijkheden. Digitaal Toegankelijk.com’s Claire – die zelf doof is – vertelt in dit artikel meer over haar digitale contacten tijdens de coronaperiode.

Optimaliseren voor een auditieve beperking

Hoe zorg je ervoor dat doven en slechthorenden jouw website goed kunnen gebruiken?

  • Belangrijk is om aan alle video’s, animaties en andere gesproken media altijd (de optie tot) ondertiteling aan te bieden.
  • Biedt meerdere contactopties, alleen een telefoonnummer is niet genoeg.
  • Gebruik eenvoudig taalgebruik. Voor sommige doven is Nederlands niet de eerste, maar tweede taal, na gebarentaal. 
  • Gebruik opsommingen voor belangrijke content.

Klik om meer artikelen te lezen over auditieve beperkingen.

Visuele beperkingen

Oog van heel dichtbij gefotografeerd
Afbeelding: Oog van dichtbij

Visuele beperkingen vallen samen met auditieve beperkingen onder de gemeenschappelijke noemer ‘zintuiglijke beperkingen’. Digitaal Toegankelijk.com merkt dat er bij het bouwen van websites en apps vaker met deze groep rekening wordt gehouden dan met andere beperkingen.

Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau zijn er in Nederland bijna 1 miljoen mensen met een matige of ernstige visuele beperking. Voor de mensen met een matige beperking is bijvoorbeeld het lezen van een krant moeilijker. De andere groep, mensen met een ernstige visuele beperking, hebben moeite met kleine letters in het algemeen en met het herkennen van gezichten. Het aantal volledig blinden wordt geschat op zo’n 75.000 mensen. 

De gevolgen van een visuele beperking voor je online bestaan

Door slecht of niet te kunnen zien, ziet je dagelijks leven er anders uit. Zo is deze groep in digitale communicatie bijvoorbeeld afhankelijk van schermlezers; ingebouwde software die tekst van beeld voor de gebruiker voorleest. In onderstaande video is te zien hoe Ed zijn telefoon via een schermlezer gebruikt. 

https://www.youtube.com/watch?v=zlEYz4umqrs&feature=emb_title&ab_channel=DigitaalToegankelijk
Filmpje van hoe Ed, die blind is, zijn smartphone gebruikt

Schermlezers werken zo goed als de website/content is die opgelezen wordt. Wanneer de content niet is geoptimaliseerd voor schermlezers, missen gebruikers de boodschap. Dit zorgt voor verwarring en ergernissen. Zo zijn het gebruik van veel emoji’s op social media een ergernis, worden afbeeldingen niet voorzien van alt teksten, waardoor deze niet leesbaar zijn en is het updaten van besturingssoftware verbonden aan complicaties

Op websites zijn gelijksoortige struikelblokken te vinden. Zo worden knoppen en hyperlinks niet op de juiste manier gelabeld, waardoor schermlezers ze niet kunnen voorlezen. Ook ontbreekt vaak structuur in de CSS en HTML code van een website. Deze structuur helpt de gebruikers van schermlezers om snel door een tekst heen te springen zonder alles te hoeven horen, denk bijvoorbeeld aan het steeds opnieuw voorlezen van een hoofdmenu wanneer je naar een ander pagina navigeert.

De consequenties van onbruikbare websites en apps kunnen ernstig zijn. Uit onderzoek van Digitaal Toegankelijk.com bleek namelijk dat de mobiele apps van supermarkten niet goed te gebruiken zijn met een schermlezer. Dit betekent dat 1 miljoen blinden en slechtzienden hun dagelijkse maaltijd niet moeiteloos online kunnen bestellen. Een kwalijke zaak, zeker in tijden van corona. Lees hier meer over het optimaliseren voor schermlezers of andere toegankelijkheidsopties van iOS en Android.

Optimaliseren voor een visuele beperking

  • Zorg dat websites altijd voorgelezen kunnen worden.
  • Maak het lettertype en de lettergrootte aanpasbaar. Zo kunnen bezoekers het naar wens aanpassen.
  • Zorg dat websites tot 200% vergroot kunnen worden zonder dat de kwaliteit of de functionaliteit verloren gaat.
  • Label onderdelen van de site zoals afbeeldingen, knoppen en hyperlinks met de juiste benaming.
  • Breng structuur aan in pagina’s middels HTML en CSS code.
  • Zorg voor voldoende kleurcontrast tussen tekst en achtergrond.

Klik om meer artikelen te lezen over visuele beperkingen.

Cognitieve beperkingen

Afbeelding van verschillende walnoten op een blauwe achtergrond.
Afbeelding: Walnoten op een blauwe achtergrond

Een cognitieve beperking is vaak moeilijker waar te nemen dan de eerder genoemde beperkingen. Cognitieve beperkingen hebben vaak te maken met het zenuwstelsel. Door stoornissen in het zenuwstelsel, waaronder de hersenen, kunnen problemen met het geheugen, taal, gedrag of het oplossen van problemen opspelen. Een cognitieve beperking heeft niet per se invloed op de intelligentie van een individu. 

Omdat het spectrum aan cognitieve beperkingen zo groot is, is het moeilijk exact te benoemen hoeveel mensen een beperking hebben, die in deze groep valt. Enkele voorbeelden van cognitieve beperkingen zijn:

  • Dementie (270.000 mensen) 
  • Verstandelijke beperking (142.000 mensen) 
  • Zwakbegaafdheid (2,2 miljoen mensen) 
  • Een taalontwikkelingsstoornis (TOS, zo’n 2 kinderen per klas gemiddeld)
  • Spraakbeperkingen (geen totale cijfers bekend)
  • ADHD (2,9% van de kinderen, 2,1 % van de volwassenen)
  • Het autistisch spectrum (geen totale cijfers bekend)
  • Epilepsie (120.000 mensen)

Een cognitieve beperking en het internet

Het brede scala aan beperkingen laat direct het belang van optimalisatie voor deze groep zien. Want, waar loopt deze groep op het internet eigenlijk tegenaan? Veel voorkomende ergernissen zijn onnodig moeilijke taal en onnodig moeilijke zinnen. Voor mensen die geen cognitieve beperking hebben, kan het moeilijk zijn om het belang van optimaliseren voor deze groep in te zien. In dit interview vertelt Cindy over hoe haar taalontwikkelingsstoornis invloed heeft op het dagelijkse digitale leven.

Andere punten waarvoor moet worden opgepast, zijn video’s die vanzelf beginnen met spelen en knipperende en drukke animaties. Daarnaast helpen afbeeldingen en illustraties om lange teksten te doorbreken. Een complete lijst met struikelblokken voor deze doelgroep is terug te vinden in het artikel obstakels voor internetters met ADHD.

Optimaliseren voor een cognitieve beperking

  • Vermijd onnodig moeilijke taal.
  • Zorg voor genoeg tijd in video’s en animaties om mee te lezen.
  • Breek lange zinnen op in kortere delen.
  • Werk niet met video’s die vanzelf afgespeeld worden.
  • Zorg dat er geen drukke animaties of gif’s op een website staan.
  • Maak consistent gebruik van iconen en illustraties die tekst ondersteunen.
  • Gebruik de juiste kleur contrast ratio’s
  • Verwerk een simpele navigatiestructuur in websites en apps.

Klik om meer artikelen te lezen over cognitieve beperkingen.

Mobiliteitsbeperkingen

Afbeelding: Vrouw in rolstoel van achteren gefotografeerd
Afbeelding: Vrouw in rolstoel

De naam geeft het misschien al weg, iemand met een mobiliteitsbeperking (ook wel motorische beperking genoemd) heeft problemen met bewegen. De oorzaak hiervan kan liggen in de spieren, gewrichten en/of het skelet. Naast de oorzaak verschilt ook de zichtbaarheid van mobiliteitsbeperkingen sterk per beperking. Een rolstoel geeft bijvoorbeeld meer weg dan iemand met reuma. 

In totaal telt Nederland ongeveer 1,4 miljoen mensen met een mobiliteitsbeperking. Net als voor de andere beperkingen, geldt dat een mobiliteitsbeperking invloed heeft op je online gedrag.

Gebruik van toetsenbord

Vaak gebruiken mensen met een mobiliteitsbeperking het toetsenbord in plaats van de muis om door websites te bewegen. Het gebruik van een toetsenbord in plaats van een muis vraagt om geoptimaliseerde websites. Zo wordt er vaak een extra header vertoond zodra de eerste tab (de toets waarmee gebruikers door opties klikken) wordt ingedrukt. Deze header toont snelle opties naar specifieke inhoud van de tekst. Tijdens de ontwikkeling van websites dient overigens rekening gehouden te worden met de zogenaamde ‘keyboard trap’ (of keyboard val). Dit punt wordt bereikt wanneer het toetsenbord niet meer gebruikt kan worden om te navigeren. De gebruiker zit dan vast op de website.

Meer informatie en tips voor het optimaliseren voor gebruikers van een toetsenbord is op deze pagina terug te vinden.

Optimaliseren voor een mobiliteitsbeperking

  • Vermijd de zogenaamde keyboard trap. Test websites zelf uit door via het toetsenbord te navigeren.
  • Voeg een speciale header toe met elementen en hyperlinks die de gebruiker sneller door de website heen helpen.
  • Zorg dat het huidige/geselecteerde element oplicht of gearceerd is als deze is geselecteerd. Dit vergroot het overzicht voor de gebruiker.
  • Check of interactieve elementen als contactformulieren via het toetsenbord te bedienen zijn, inclusief de shift-tab functie om een veld terug te gaan.

Waarom werken aan toegankelijke websites en apps?

De afgelopen paragrafen geven het belang van toegankelijke websites en apps goed weer. Developers hebben hierin veel macht, zij zijn in staat om deze 4 miljoen mensen met een beperking, zich minder beperkt te laten voelen. Mocht deze reden niet doorslaggevend zijn, de volgende factoren spelen ook mee:

  • Toegankelijke websites worden beter gevonden in Google (betere SEO).
  • Wanneer er systematisch op digitale toegankelijkheid wordt gelet, is het geen extra werk om websites en apps toegankelijk te maken.
  • Voor (semi-)overheden is een toegankelijke website of app wettelijk verplicht.
  • Klanten zijn loyaler aan toegankelijke websites dan aan niet toegankelijke websites.
  • Door vergrijzing neemt de vraag naar digitale toegankelijkheid de komende jaren toe.
  • Digitale toegankelijkheid vergroot de doelgroep van websites en apps. Inclusieve websites hebben een voordeel van zo’n 4 miljoen potentiële bezoekers ten opzichte van niet-inclusieve websites.

Werken aan digitale toegankelijkheid

Digitale Toegankelijk.com helpt overheden, ondernemers en andere organisaties bij het realiseren van digitale toegankelijke projecten. De unieke combinatie van testen zorgt voor een uitstekend beeld van de toegankelijkheid van websites. Zo worden websites en apps niet alleen getest door middel van de webrichtlijnen, maar ook door mensen met diverse beperkingen. 


Benieuwd wat Digitaal Toegankelijk.com voor uw organisatie kan betekenen? Neem dan vrijblijvend contact op met de specialisten op het gebied van digitale toegankelijkheid.

Erkenning van Nederlandse Gebarentaal zorgt voor meer toegankelijkheid voor de dovengemeenschap

Door Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend Geen Reacties

Morgen stemt de Eerste Kamer over het wetsvoorstel voor de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal. Als de wet wordt aangenomen, betekent dat een historische dag voor dove- en slechthorende mensen. (Update: de wet is door de Tweede Kamer aangenomen op 13 oktober)

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Waarom is deze wet zo belangrijk voor dove en slechthorende mensen?

De Nederlandse Gebarentaal (NGT) is een echte taal met een eigen grammatica. Het is de moedertaal voor de meeste (vroeg)doven, de eerste taal waarin ze leerden communiceren.

Net als iedere taal verbonden is met een cultuur, is ook de NGT verbonden met de dovencultuur. Dit betekent dat met het erkennen van de NGT als taal, ook de cultuur van de dovengemeenschap, inclusief gebarentalingen, erkend zal worden in de wet. En daarmee krijgen alle gebarentaligen het recht op het gebruik van NGT en het uitdragen van onze eigen cultuur.

Gebarentolken zullen hierdoor vaker ingezet worden in bijvoorbeeld de media, het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Ook wordt de overheid verplicht om in een aantal gevallen informatie in NGT aan te bieden.

twee handen beelden iets uit in gebarentaal

Het belang van gebarentolken

Veel doven en slechthorenden hebben behoefte aan de inzet van een gebaren- of schrijftolk in verschillende situaties (bijvoorbeeld bij een doktersgesprek of werkvergaderingen). Maar ook bij informatiemomenten met een waarschuwing is het heel belangrijk om deze doelgroep te bereiken. Toen vorig jaar de aanslag in Utrecht plaatsvond, was er nauwelijks duidelijke informatie voor doven en slechthorenden. Daardoor waren zij niet op de hoogte van wat er gebeurd was en wat ze (niet) moesten doen in Utrecht.

De erkenning van NGT zorgt voor een betere toegankelijkheid door de informatie en communicatie voor auditief beperkten in de maatschappij.

Deze situaties worden toegankelijker door de wet

Privé: van gesprek met de huisarts tot bruiloft

Gebarentolken zullen als de wet wordt aangenomen, in meer situaties ingezet worden. In een privé-situatie zal dat bijvoorbeeld gaan om gebarentolken bij medische zorg, bruiloften, begrafenissen, of een feest. In de nieuwe wet staat ook dat het mogelijk moet zijn om een gebarenvaardige ambtenaar van de burgerlijke stand in te zetten bij je bruiloft. Vroeger moest je hier een aparte tolk voor regelen.

In het onderwijs

In het onderwijs zal meer aandacht gaan naar het inzetten van dove docenten op speciale scholen en het inhuren van een tolk NGT bij reguliere scholen en opleidingen. Daarnaast kan je straks op sommige reguliere scholen kiezen voor het vak NGT, net zoals je kunt kiezen voor Engels, Duits of Frans.

Op de arbeidsmarkt

Op de arbeidsmarkt geldt ook dat je straks bij sollicitatiegesprekken, de begeleiding van een jobcoach of bij een werkoverleg een gebarentolk kunt inzetten. Ook wordt de mogelijkheid geboden aan horende collega’s en werkgevers om een gebarencursus te volgen, zodat ze beter met hun dove collega kunnen leren communiceren.

Communicatie met de overheid

Het wordt voor officiële momenten waarbij je als dove met de overheid communiceert mogelijk om dat via een tolk te doen. Denk hierbij aan een situatie bij een rechter, een beëdiging of een gesprek bij de gemeente.

twee handen beelden iets uit in gebarentaal

Ook belangrijk: gebarentolken kunnen niet meer worden geweigerd

Soms worden gebarentolken nu nog geweigerd in het onderwijs of op de werkvloer. Met de erkenning mogen gebarentolken niet geweigerd worden, want dove mensen hebben het recht op het volgen van onderwijs of een werkoverleg met gebarentolk erbij.

Het belang van acceptatie van doven en de Nederlandse Gebarentaal

Los van de praktische implicaties die de nieuwe wet met zich meebrengt, is het aannemen van de wet ook belangrijk voor de acceptatie van auditief beperkten en de Nederlandse Gebarentaal in de maatschappij en in de media.

Zelf maak ik regelmatig gebruik van een gebarentolk, vooral in werksituaties. Ik kan goed liplezen, lezen en schrijven, maar dat geldt niet voor alle dove mensen.

Ik vind het geweldig en ben enorm trots dat de Nederlandse Gebarentaal nu waarschijnlijk wordt erkend. Al is het wel wat aan de late kant, Nederland is één van de laatste Europese landen in de erkenning van gebarentaal.

Toch ben ik positief gestemd, omdat doven en slechthorenden nu het recht krijgen op goede informatievoorzieningen en communicatiemogelijkheden, waardoor ze beter kunnen meedraaien in de maatschappij.

Indien je meer wilt lezen over de 30-jarige strijd die Dovenschap, de belangenorganisatie voor auditief beperkten, heeft gestreden om deze wet er doorheen te krijgen, verwijs ik je door naar mijn blog.

Telefonisch een kappersafspraak maken als je doof bent

Door Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend Geen Reacties

Stel, je bent doof en je wilt een afspraak maken met je huisarts, je kapper of een reservering maken bij je favoriete restaurant. Op de website staat alleen een telefoonnummer, geen chatfunctie. Wat doe je dan?

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

KPN-dienst Teletolk

De KPN-dienst teletolk zorgt ervoor dat doven en slechthorenden zelfstandig kunnen bellen met horende mensen. Dat doen ze door een gebarentolk in te zetten in jouw telefoongesprek. Ik gebruik deze dienst bijvoorbeeld om een kappersafspraak te maken.

Gebarentolken van KPN Teletolk helpen een beller met een telefoongesprek.

Gebarentolken van KPN Teletolk helpen een beller met een telefoongesprek. Bron foto: KPN.nl

 

Hoe werkt het?

Met de Teletolk app kan je kiezen voor beeldbellen (gebarentaal) of tekstbellen. Als je kiest voor tekstbellen, typ je wat je wilt zeggen. De medewerker van KPN leest dan voor wat jij wilt zeggen. De horende persoon kan gewoon terugpraten en de KPN medewerker typt dit dan weer voor je uit.

Ik kies voor beeldbellen. Zodra ik dat doe verschijnt er een gebarentolk van KPN in je scherm. De kapster wordt gebeld. De gebarentolk legt even uit wat de situatie is met mij als dove klant. Daarna kan ik in gebarentaal zeggen dat ik graag een afspraak wil maken. De telefonist vertaalt alles wat er gezegd wordt.

Nu kun je denken: een doof persoon kan toch ook gewoon een horend persoon uit de familie of vriendenkring inschakelen om dit te doen? Maar juist die onafhankelijkheid van anderen is fijn. Je kunt dankzij dit soort technologische innovaties zelfstandig bellen en zo je eigen dingen regelen.

Nog een lange weg te gaan

De Teletolk is een mooi voorbeeld van een groot bedrijf dat bezig is om klanten die doof zijn, tegemoet te komen. Er zijn echter nog genoeg bedrijven, instanties en opleidingen die nog lang niet voldoen aan de toegankelijkheid voor auditief beperkten. Simpele dingen als een chatfunctie op een website mist bijvoorbeeld nog steeds vaak. Er moet dus nog veel gebeuren. Dat kunnen we niet alleen doen.

Daarom is het belangrijk om doven of slechthorenden te koppelen aan bedrijven en instanties en hen als ervaringsdeskundigen in te zetten. Samen praten, samen kijken wat de mogelijkheden zijn, om zo acties te ondernemen die ervoor zorgen dat de toegankelijkheid wordt verbeterd.

 

Digitaal toegankelijk

Digitale contacten tijdens coronaperiode

Door Auditieve Beperking, Doof Eén Reactie

Om ons heen verspreidt het coronavirus zich razendsnel door de wereld, terwijl regeringen van alle landen met strenge maatregelen het virus probeert in te dammen. Het is een bizarre tijd, waarin iedereen veel rekening moet houden met thuis werken, extra maatregelen en anderhalve meter-regels.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Door de regel om zoveel mogelijk thuis te werken, stapten we tegelijkertijd met zijn allen de digitale wereld in. Bijna al onze afspraken en werkzaamheden werden digitaal. Voor doven en slechthorenden zijn digitale middelen, met name WhatsApp, email en videobellen heel handig voor het onderhouden van contacten en thuiswerken.

 

Digitale contacten

Tijdens de coronaperiode heb ik voor een lange tijd thuisgewerkt en maak ik veel gebruik van videobellen via Zoom, Microsoft Teams en Skype. Skype gebruik ik vooral voor privé gelegenheden en Zoom en Microsoft Teams voor mijn zakelijke gesprekken. Meestal verloopt het videobellen goed. Voor mij is de videoverbinding belangrijker dan voor mensen die kunnen horen. Soms is er een kleine storing op het netwerk waardoor de video even stil staat: dan kan ik mijn gesprekspartner en gebarentolk niet volgen. Meestal kan ik dan door uit en opnieuw in te loggen weer goed vooruit.

Ook mijn werk voor het project You2Work heb ik moeten aanpassen vanwege de coronamaatregelen. Het project You2Work richt zich op jongeren met een auditieve beperking die moeite hebben met solliciteren en met het vinden van hun (droom)baan. Dove of slechthorende buddy’s worden gekoppeld aan de werkzoekers. De buddy’s begeleiden de jongeren met hun zoektocht naar hun baan. Zij kunnen helpen met het delen van hun ervaringen met solliciteren en hun werk.

Tijdens de coronaperiode begeleidde ik enkele jongeren op afstand. We communiceerden vaak via WhatsApps of per mail. Af en toe videobelden we om de stand van sollicitaties te bespreken. Het solliciteren tijdens de coronaperiode was erg lastig, aangezien een groot aantal bedrijven dicht moest blijven of zelfs geen nieuw personeel zochten.

Als buddy krijg ik van project You2Work vier trainingen per jaar. Bij de trainingen leer ik waarderend onderzoek (met een groei Mindset), positief begeleiding en goede gesprekstechnieken. De trainingen zijn dit jaar heel anders georganiseerd in vergelijking met de periode voor het coronavirus, op afstand met videobellen via Zoom. Dat is erg wennen voor de trainer, de buddy’s en ook voor de gebaren- en schrijftolken. Het blijft lastig om niet in persoonlijk setting elkaar als groep te kunnen leren kennen en te communiceren. De digitale wereld geeft toch een belemmerend gevoel en vertrouwen. Dat komt ook doordat dove en slechthorende mensen behoefte hebben aan duidelijke communicatie met oogcontact en lichaamstaal. Zo werkt het lastiger via videobellen.

En soms lukt het helemaal niet. Precies tijdens een netwerkborrel van You2Work was er een landelijke storing van Zoom, waardoor het videobellen niet lukte. Dat was erg balen. Je blijft toch afhankelijk van hoe goed de internetverbinding en de ‘cloud’ werkt.

 

Privé gelegenheid

Ook op privégebied is het lastiger. Afspraken maken met de huisarts of kapper is door de coronaregels erg lastig. Normaal gesproken ga ik zelf langs de huisartsassistente om een afspraak te maken en een kappersafspraak kan digitaal inplannen. Nu moet er vooral telefonisch gecommuniceerd worden over afspraken of een simpele vraag. Dat werkt natuurlijk niet voor doven en slechthorenden. Mijn horende man heeft voor mij een afspraak bij de kapper telefonisch moeten maken. Ik hoop dat er na de coronaperiode wel de mogelijkheid is om in digitale afspraak kunnen inplannen.

Doven missen toch wel persoonlijk contact met collega’s en vriendinnen. Dit is toch anders via videobellen. Persoonlijk kan een dove meer oogcontact hebben en de mimiek en lichaamstaal beter waarnemen. Zelf vind ik het wel handig dat videobellen en digitale contacten mogelijk zijn. Dat is zeker nodig in deze coronaperiode.

Nu de maatregelen versoepeld zijn, kunnen mensen in een kleine groep naar kantoor en met de collega’s of klanten persoonlijk afspreken. Het is wel prettig om mensen weer persoonlijk te ontmoeten en te werken op kantoor, zo maakt het de communicatie en samenwerking makkelijker.

 

Vroeger was alles anders

Deze tijd doet me ook wel denken aan mijn kindertijd (jaren ’80). Toen bestond er nog geen internet en geen digitale middelen, terwijl mijn negenjarige zoon daar wel mee opgroeit. Er was in die jaren een manier het bellen met een teksttelefoon (VisiCom). Een enorm computerscherm met een toetsenbord wat verbinding had met een telefoon. Als je vriend(in) aan de andere kant ook een teksttelefoon had dan kon je ‘bellen’ door te typen. Ook was het mogelijk om via een telefonist horenden te bellen. De telefonist sprak dan wat er getypt werd, en typte wat er gezegd werd. Dit was een dure oplossing en kostte een gulden per minuut.

Het is leuk om een oude foto van VisiCom te laten zien; Het was een kleine versie van VisCom.

Hierbij ter informatie over VisiCom kan je hier lezen van oude nieuws uit het jaar1995: ‘Doventelefoon lijkt steeds meer op een PC‘.

Tegenwoordig kunnen doven en slechthorenden telefoneren via een beeld- en tekstbemiddelingsdienst. Via KPN Teletolk (met App) kunnen doven en slechthorenden, en mensen met een taal- of spraakbeperking bellen met horende personen – en omgekeerd.

Wij leven nu in de 21ste eeuw en we kunnen ons geen leven meer zonder internet en digitale mogelijkheden voorstellen. Dat is zeker prachtig voor doven en slechthorenden, maar natuurlijk ook handig voor alle horenden in deze rare tijden!