In deze innovatieve toegankelijkheidsprojecten investeert de EU

Door ADHD, Auditieve Beperking, Autisme, Blind, Cognitieve Beperking, Doof, Doofblind, Visuele Beperking, WCAG, Wetgeving

Het volledig toegankelijk maken van het internet en online producten vereist samenwerking. Niemand is in staat om deze immense klus alleen te klaren. Gelukkig hoeft dit ook niet. Wereldwijd wordt kennis gedeeld om gezamenlijk tot de beste oplossing te komen. Een goed voorbeeld hiervan is de initiator van digitale toegankelijkheid; de World Wide Web Consortium (W3C). 

Deze internationale gemeenschap bestaat uit vrijwilligers, werknemers en adviseurs uit de hele wereld die samen de webstandaarden voor het internet ontwerpen, zoals HTML, XHTML, XML, CSS en de Web Content Accessibility Guidelines, de richtlijnen rondom digitale toegankelijkheid.

Wereldwijd wordt collectief gewerkt aan een inclusiever internet. Ook de Europese Commissie doet dit op verschillende manieren. In dit artikel lees je meer over de rol die Europa heeft bij het creëren van een toegankelijker internet. 

Europese wetgeving op het gebied van digitale toegankelijkheid

De wetgeving van de Europese Unie (EU) met betrekking tot digitale toegankelijkheid vindt zijn oorsprong in de Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD) van de Verenigde Naties (VN). In artikel 9 van deze conventie is afgesproken dat lidstaten van de Europese Unie de juiste maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking op een gelijke basis kunnen deelnemen aan de samenleving als mensen zonder beperking. En aangezien het internet een belangrijk onderdeel is van de samenleving, geldt die gelijke basis ook hier. 

Het atomium in Brussel

Aangezien ‘Gelijk meedoen’ een nogal breed begrip is, zijn er initiatieven gestart om concretere richtlijnen op te stellen. De Web Accessibility Directive van 2016 is hier een goed voorbeeld van. In dit initiatief is opgenomen dat websites en apps van overheden uit heel de EU voldoen aan de volgend eisen:

  • Iedere website of app moet voorzien zijn van een toegankelijkheidsverklaring.
  • Websites en apps moeten hun gebruikers de mogelijkheid geven om feedback achter te laten op het moment dat ze toegankelijkheidsproblemen op de website of app tegenkomen. 
  • Lidstaten moeten regelmatig de websites en apps van organisaties uit de publieke sector monitoren en verslag uitbrengen over de resultaten.

Deze actiepunten klinken mooi op papier, maar zonder controle en handhaving zal er in de praktijk weinig veranderen. Uit onderzoek van Digitaal Toegankelijk.nl bleek bijvoorbeeld dat ruim 71 procent van de overheidswebsites niet digitaal toegankelijk zijn.

blonde vrouw in rolstoel op een weg

Investeringen in toegankelijke projecten

Gelukkig werkt de Europese Unie op meerdere manieren aan een toegankelijker Europa. Naast wet- en regelgeving wordt er ook Europees geld geïnvesteerd in innovatieve projecten die streven naar meer mogelijkheden voor mensen met beperkingen. De Europese Commissie financiert projecten die gericht zijn op zowel mensen met een fysieke- als een cognitieve beperking. Centraal in dit project staat digitale inclusiviteit. 

Waar steekt de Europese Commissie dan precies geld in? En – nog belangrijker – welk resultaat levert dit op? Hieronder licht ik enkele persoonlijke favorieten toe uit de lijst met door de EU gefinancierde projecten voor techniek achter toegankelijkheid.

Initiatieven voor mensen met auditieve of visuele beperkingen

1. BlindPAD

Braille is een speciaal voor blinden ontwikkeld lees- en schrijfalfabet. Teksten worden omgezet in stippen, waardoor geschreven boodschappen ook voor mensen zonder zicht begrepen kunnen worden. Dit zal waarschijnlijk geen onbekende techniek zijn. Wat voor mij verrassender was, was het feit dat er geen alternatief voor braille bestaat in de grafische communicatie. 

een bureau met daarop een schermpje met een grafische vorm dat door het blindpad wordt weergegeven in puntjes

Bron foto: Techcrunch

Want hoe leren blinde en slechtziende kinderen bijvoorbeeld wiskundige vormen? Om dit probleem op te lossen, is door een team van specialisten gewerkt aan BlindPAD: een handige tool die grafische informatie omzet naar begrijpelijke informatie voor blinden en slechtzienden. De hardware bestaat uit een vierkante doos met 192 pinnen. Deze pinnen worden door software bestuurd, zodat ze visuele boodschappen over kunnen brengen. 

De Europese Unie heeft het prototype – dat een succes bleek – gefinancierd. In de toekomst hopen de mensen achter BlindPAD dat de hardware in scholen, bij rehabilitatie en bij mensen thuis kan worden ingezet.

Financiering: €1.999.999,-

2. SUITCEYES

Het doel van SUITCEYES is het verbeteren van de onafhankelijkheid van mensen die doofblind zijn. Doofblindheid is wanneer een visuele beperking samengaat met ernstige gehoorproblemen. 

Voor mensen die doofblind zijn is SUITCEYES ontwikkeld. Het product is draagbare hardware die op het bovenlichaam gedragen wordt. Het prototype is gericht op het verbreden van de omgeving, het vergroten van de communicatiemogelijkheden en het verbeteren van de interactiviteit van doofblinden. 

Financiering: € 2.359.963,-

3. ABBI

Een ander innovatief product gericht op het verbeteren van de interactiemogelijkheden van blinden is ABBI. Dit project werkt aan een product dat als een armband gedragen kan worden. De armband geeft de gebruiker auditieve informatie over de omgeving en het eigen lichaam. Hierdoor is de gebruiker in staat om een beter beeld te krijgen van wat er in de directe omgeving gebeurt. Nog belangrijker: het verkleint het risico om buitengesloten te worden.

Financiering: €1.849.995,-

Initiatieven voor mensen met cognitieve beperkingen

1. GABLE

Voor mensen met Cerebrale Parece, de medische term voor een hersenbeschadiging, kunnen alledaagse activiteiten al een obstakel zijn. GABLE heeft als doel om motorische vaardigheden en de hand-oog coördinatie van mensen met hersenbeschadiging te verbeteren. Dat doen ze door middel van een social platform vol met gepersonaliseerde en multiplayer games. Via GABLE kunnen gebruikers online spelen met mensen met een hersenbeschadiging vanuit heel de wereld. Digitale inclusiviteit én verbinding op z’n best!

Financiering: €997.767,50

2. DE-ENIGMA

Sociale robots worden in de wetenschap veel ingezet om tot innovatieve sociale oplossingen te komen. Denk bijvoorbeeld aan sociale robots die eenzame ouderen gezelschap houden en helpen om de cognitieve vaardigheden scherp te houden. Een innovatieve toepassing van social robots is terug te vinden in de oplossing voor kinderen met autisme van DE-ENIGMA.

Een vrouw en een jongetje kijken naar een kaart met gezichtjes met verschillende emoties. Op de achtergond staat een robot, wiens emotie ze proberen af te lezen.

Bron foto: Cordis

Mensen met autisme kunnen zich niet verplaatsen in anderen zoals mensen zonder autisme dat kunnen. Zeker voor kinderen is het moeilijk om te begrijpen wat anderen denken. De robot assistent van DE-ENIGMA helpt kinderen om zich meer in te leven in anderen. Dat doet hij door de kinderen te helpen om verschillende emoties en gezichtsuitdrukkingen te herkennen. Deze vaardigheden kunnen de kinderen later toepassen in interpersoonlijk contact.

Financiering: €3.904.187,75

3. FocusLocus

Ongeveer 7% van de bevolking heeft door ADHD moeite met leren, gedragsproblemen en voelt zich door de beperking buitengesloten. Het FocusLocus project helpt kinderen om de gevolgen van het leven met ADHD te begrijpen en ermee om te leren gaan, wat moet resulteren in zo min mogelijk sociale exclusie.

FocusLocus bereikt dit door kinderen spelenderwijs te laten leren middels gamificatie, waarbij gewerkt wordt aan cognitieve trainingsmethoden die hen helpen om hun mentale en motorische vaardigheden te verbeteren. FocusLocus heeft de software REEFOCUS ontwikkeld, waarmee kinderen online hun cognitieve vaardigheden verbeteren. De oplossing wordt geroemd om de lage kosten, de afwezigheid van bijwerkingen en de aantrekkelijkheid voor kinderen.

Financiering: €999.562.50

Innovatieve oplossingen van Nederlandse bodem

Ook in Nederland bevinden zich noemenswaardige projecten. Eerder spraken wij bijvoorbeeld met Envision, het bedrijf dat artificial intelligence inzet om blinden en slechtzienden te helpen met zien, lezen en het ervaren van de wereld. De Haagse startup stelt blinde gebruikers in staat om hun omgeving te ‘zien’.

Niet alle projecten zijn gericht op de eindgebruikers: mensen met een beperking. Andere technieken stellen juist marketeers en webdevelopers in staat om gemakkelijk hun website digitaal toegankelijk te maken. Neem bijvoorbeeld de Nederlandse startup Aally. Dit bedrijf helpt bedrijven en organisaties om ervoor te zorgen dat hun online omgevingen ook door blinden en slechtzienden gebruikt kunnen worden.

Gamen voor blinden

Door Blind, Visuele Beperking

Voor velen is het leven niet meer voor te stellen zonder spelcomputer, waardoor mij vaker de vraag gesteld wordt of blinden ook gamen. En het antwoord is volmondig ja! Steeds meer blinden houden zich bezig met online spellen. Ikzelf heb het gamen pas kort geleden ontdekt en heb daarom een aantal fanatiek gamende blinden gevraagd naar hoe gamen voor blinden is ontstaan en wat er mogelijk is.

Profielfoto Edwin

Edwin Ruyer

Edwin is muzikant, blind, en blogt voor Digitaal Toegankelijk om de wereld te laten zien hoe hij leeft met zijn beperking.

In de beginjaren van deze eeuw begon Windows met het maken van de zogenaamde audiogames. Audiogames worden, zoals de naam al doet vermoeden, volledig op het gehoor gespeeld. Hierdoor werd gamen voor het eerst toegankelijk voor blinden en slechtzienden. Audiogames konden simpele taalspelletjes zijn, maar er bestonden ook racegames en echte actiegames. De meesten waren echter wel alleen in het Engels verkrijgbaar, met een paar uitzonderingen die ook in het Nederlands waren.

man zit met hoofdtelefoon op in donkere ruimte te gamen

Van PC naar smartphone

Na 2010 werden dit soort spelletjes voor het eerst ontwikkeld voor de iPhone. Dit gebeurde nog niet in groten getale, omdat de afzetmarkt natuurlijk relatief klein is. Hierdoor werden de games minder vaak verder ontwikkeld of ge-update dan reguliere games, tot grote frustratie van de doelgroep. Dus terwijl veel blinden heel enthousiast waren over de mogelijkheden en de verschillende varianten, bleef het aanbod schaars.

Vindingrijkheid

Maar, zoals vaker, werd de blindengemeenschap zelf steeds vindingrijker. Via fora en andere groepen op internet zochten zij samen naar manieren om ‘gewone’ games te spelen, die voor zienden worden gebouwd. Zo informeerden ze elkaar bijvoorbeeld over wat je moet doen bij het klinken van een bepaald geluidje, om zo verder te komen in de game. Dit gebeurde vooral veel bij XBox-spellen.

twee game controllers op een gele achtergrond

De spelontwikkelaars hebben hier lucht van gekregen en zijn steeds vaker bereid om hun games zo in te richten of aan te passen dat ze toegankelijker worden voor blinden. Een mooi voorbeeld is een motorracegame waarbij je kunt kiezen voor rij-assistentie. Daarmee blijf je wel altijd op de weg en kun je beter worden in sturen, om zo je tegenstander alsnog te slim af te zijn.

Eigenlijk kun je stellen dat met gamen dezelfde waarheden gelden voor toegankelijkheid als met de rest van het internet; we zijn op de goede weg, maar er is nog een hoop winst te behalen. Uiteindelijk is het belangrijkste dat we de handen ineenslaan, zodat we stappen kunnen zetten richting toegankelijkere games.

Formulieren voor uitzonderingssituaties avondklok niet toegankelijk voor blinden

Door Blind, Slechtziend, Visuele Beperking 3 Reacties

Zoals jullie weten is de avondklok ingegaan. Bij hoge uitzondering mag je naar buiten. Maar dan heb je wel formulieren nodig. Die moet je zelf downloaden, invullen, en digitaal bij je dragen voor het geval je op straat een boa tegenkomt. De formulieren kun je vinden op Rijksoverheid.nl, maar ik heb gister helaas aan den lijve ondervonden dat deze niet toegankelijk zijn voor blinden en slechtzienden.

Profielfoto Edwin

Edwin Ruyer

Edwin is muzikant, blind, en blogt voor Digitaal Toegankelijk om de wereld te laten zien hoe hij leeft met zijn beperking.

De website van de Rijksoverheid leek in eerste instantie veelbelovend. Alles werd duidelijk uitgelegd, en de formulieren waren goed te downloaden. Daarna hield het echter op. Want de gedownloade formulieren kan je niet openen op je iPhone om ze vanaf daar (met spraakbesturing) in te vullen. Dat zou het makkelijkst zijn.

wekker in zwart wit die twintig over negen aangeeft Wat ik ook probeerde, bemoedigend toespreken, krachttermen, lichte agressie, ik kreeg de letters niet in het vakje waar ze hoorden. Ook de keuzerondjes kreeg ik niet geselecteerd.

En nee, ik wil dit verhaal niet zuur eindigen. Want ik ben, zoals je in mijn vorige blog kon lezen, niet voor één gat te vangen. Dus ik heb een leger blinden benaderd met alle mogelijke verschillende apparaten om dit klusje te klaren. Het resultaat valt helaas een beetje tegen. Alle apparaten waar het logo van Apple op staat, zeiden “Zoek het zelf maar uit Ed”. En bijna alle screenreaders van Windows kregen het ook niet voor elkaar.

Jaws

Uiteindelijk was er één screenreader die soelaas bood: Jaws. Jaws is een screenreader die spraak of braille als output geeft. Je kan het gebruiken om websites te bezoeken, een document te schrijven, e-mails te lezen en presentaties te maken. En dus ook voor het invullen van formulieren van de Nederlandse Rijksoverheid.

Ik probeer het grappig op te schrijven, maar het is toch belachelijk dat belangrijke formulieren van de overheid nog steeds niet toegankelijk zijn voor iedereen? Ik liep hier tegenaan omdat ik even snel zo’n ding moest invullen en uiteindelijk is het me na lang zwoegen gelukt. Maar voor iemand met beperkte computerkennis is dit geen doen.

Hieruit blijkt maar weer dat dat er voor ons nog een hoop werk aan de winkel is.

Toegankelijkheid begint ook bij jezelf

Door Blind, Slechtziend, Visuele Beperking 2 Reacties

Ik probeer jullie in mijn blogs een inkijkje te geven in hoe het mij als blinde afgaat in de digitale wereld. En doordat ik ook in heel veel hulpgroepen voor blinden zit, kom ik er ook steeds meer achter dat we als het gaat over digitale toegankelijkheid, we vaak iets over het hoofd zien. Namelijk dat de ene blinde de andere niet is. En dat hoe je digitale toegankelijkheid ervaart, ook in sterke mate afhankelijk is van de investering die je als blinde zelf wilt doen in je kennis en kunde.

Profielfoto Edwin

Edwin Ruyer

Edwin is muzikant, blind, en blogt voor Digitaal Toegankelijk om de wereld te laten zien hoe hij leeft met zijn beperking.

Het klinkt heel logisch maar het wordt heel vaak vergeten. Hoe vaak ik wel niet hoor “Jantje is ook helemaal blind en loopt wél met een hond”. Of “Pietje is ook helemaal blind en kan wél een Bossche bol met mes en vork eten”. Buiten het feit dat ik vind dat je bij het eten van een Bossche bol je er helemaal onder hoort te zitten, vind ik dit soort gedachtes nogal kort door de bocht. Net als iedereen, is elke blinde uniek en heeft elke blinde zijn eigen kwaliteiten. Dus ook op het gebied van internet is de ene blinde handiger dan de andere. En vindt de ene blinde het super interessant, terwijl het voor de andere een noodzakelijk kwaad is.

mensen bij een laptop

Schermlezer of software

Iets algemeens zeggen blinden en de digitale wereld is dus ingewikkeld. Allereerst al doordat elke blinde weer een andere manier gebruikt om content op de computer of je telefoon om te zetten in braille of spraak. Er zijn vele verschillende schermlezers met verschillende toepassingen en bijbehorende voor- en nadelen. Wanneer je bijvoorbeeld met excel wil werken, heb je niets aan de schermlezer van de iPhone. Dan heb je meer aan Supernova of Jaws op Windows. Wil je daarentegen met muziekprogramma’s aan de slag, dan heb je juist niets aan Windows en kun je beter een Mac aanschaffen.

Tijdsinvestering

Het is als je blind bent en online dingen gedaan wilt krijgen, daarom belangrijk om na te denken over waar jij je schermlezer voor nodig hebt, zodat je op basis daarvan kan uitzoeken welke toepassing voor jou handig is. Daarnaast is het resultaat helemaal afhankelijk van de tijd die je bereid bent te investeren in het ontdekken van alle mogelijkheden van die schermlezer of aanpassing. In mijn ervaring is het namelijk zo dat zelfs op sites waarvan geroepen wordt dat ze niet toegankelijk zijn, je er toch dingen mee kan doen.

Ed aan tafel met zijn telefoon

Er is hulp!

Dus wat ik iedere blinde telefoon- en computergebruiker wil aanraden is om je te verdiepen in het hulpmiddel wat je gebruikt voordat je gefrustreerd roept dat iets niet lukt. En als je zelf geen zin of tijd hebt om het wiel uit te vinden, dan bieden Facebook en WhatsApp soelaas met heel veel hulpgroepen, specifiek gericht op de afzonderlijke hulpmiddelen.

Het uitzoeken hoeft ook niet vervelend te zijn, want ik beloof je dat het een enorme kick geeft wanneer je iets voor elkaar krijgt door een zelf ontdekt slimmigheidje.  Zo was ik aan het begin van de eeuw de eerste blinde in Nederland die het voor elkaar kreeg om met nieuwsgroepen muziek en films te downloaden. Daarna heb ik dat heel veel blinden met veel plezier en toewijding geleerd.

Kortom: open je blik, neem de tijd en duik in dat hulpmiddel. Je kan altijd meer dan je denkt!

Blinden en erotiek op het internet

Door Blind, Visuele Beperking Eén Reactie

Het leek zo’n mooi onderwerp toen ik het aan de redactie voorstelde; hoe blinden omgaan met online erotiek. Maar al gauw ontdekte ik dat ik een taboe te pakken had. Het bleek lastig om andere blinden te vinden die van gedachten wilden wisselen over dit thema. Uiteindelijk heb ik twee blinde mannen en een vrouw kunnen strikken om te praten over hun ervaringen, en resulaat is redelijk ontluisterend.

Profielfoto Edwin

Edwin Ruyer

Edwin is muzikant, blind, en blogt voor Digitaal Toegankelijk om de wereld te laten zien hoe hij leeft met zijn beperking.

Erotiek in braille- en luisterboeken

Maar eerst een stukje voorgeschiedenis. Braille en luisterboeken werden tot de eeuwwisseling grotendeels vervaardigd door christelijke en katholieke organisaties. Omdat deze dienst grotendeels vanuit de kerk betaald werd, waren erotische boeken uit den boze. Ik moest het dus hebben van mijn neefje die af en toe iets voorlas uit zijn verzameling seksboekjes. Die bewaarde hij zorgvuldig onder zijn matras zodat mijn tante er niet achter zou komen. Dat zij niets doorhad, vond ik raar, want de gigantische stapel zorgde ervoor dat zijn matras bijna 30 cm hoger lag dan hij zou moeten liggen.

Maar om bij het verhaal te blijven, tot de eeuwwisseling waren blinden van pornografisch materiaal verstoken. En eigenlijk is het nog slecht gesteld met het aanbod. Inmiddels worden de braille- en luisterboeken door een organisatie geleverd die aangestuurd wordt door de Nederlandse bibliotheken. Dat heeft al een aantal dingen in positieve zin veranderd, maar de erotische content staat nog steeds op een laag pitje.

banaan en twee perziken met paarse achtergrond Stemafhankelijk

Eerlijk is eerlijk, erotische content maken voor blinden is natuurlijk een stuk ingewikkelder dan voor zienden. Om te beginnen heb je voor braille lezen twee handen nodig. En bij gesproken boeken ben je afhankelijk van de stem. Die kun je niet door oma voor laten lezen. En over smaak valt te twisten. Ik had bijvoorbeeld voor dit verhaal een erotisch luisterboek geleend. In het boek kwam deze legendarische zin voor: “Zijn lid ging door haar mond als een stromende douchekop in een leeg bad.” Sorry, maar door zo’n zin gaat mijn fantasie alle kanten op, behalve de goede kant.

Online erotiek

Tot zover de braille- en luisterboeken. Gelukkig kreeg ik in 2003 redelijk snel internet. Daardoor ging er een wereld voor me open. Ik ontdekte verschillende sites waar je verhalen kon lezen. Over al je fantasietjes was wel een verhaal. Dat smaakte naar meer. Maar dat ‘meer’ valt nog steeds een beetje tegen.

Uiteraard is er voldoende aanbod binnen het thema. Zie Youporn of Pornhub. Maar dat is visueel georiënteerd. De video’s hebben natuurlijk wel geluid, maar buiten het gekreun om stelt dat weinig voor. Ik heb ter illustratie met vrienden een testje gedaan, waarbij we een video keken en daarbij aan de hand van het geluid moesten raden wat er op het beeld gebeurde. Laat ik het zo formuleren: ik heb nooit geweten dat een vrouw met zo’n volle mond, zo’n herrie kan maken. Kortom; als de stem van de hoofdpersoon je bevalt, kom je waarschijnlijk best aan je trekken, maar of het beeld overeen komt met je fantasie valt te betwijfelen.

Een andere optie is in Google de termen seks en audio invoeren. Er is dan wel degelijk materiaal te vinden, maar helaas van bedenkelijke kwaliteit.

roze ouderwetse telefoon met roze achtergrond

De meest populaire oplossing is een ouderwetse

De conclusie die wij trokken, is dat ondanks het aanbod op internet, je als blinde het meest aan je trekken komt door te bellen naar sekslijnen. Gewoon per telefoon. Wel even uitkijken met je telefoonkosten, weet ik uit eigen ervaring. Maar die bandjes zijn helaas natuurgetrouwer dan wat je op het internet vindt. Mocht iemand hier een kans ruiken, laat het me weten.

Hannes Wallrafen: De Blinde Fotograaf die zich inzet voor Toegankelijkheid

Door Blind, Slechtziend, Visuele Beperking Geen Reacties

Hannes Wallraven

Hannes Wallrafen is geluidskunstenaar. Hij was fotograaf, maar werd zestien jaar geleden in korte tijd blind en verloor bijna zijn gehele gezichtsvermogen. ‘Ik ben niet stekeblind,’ vertelt hij. ‘Ik zie slechts één procent, eigenlijk alleen het verschil tussen licht en donker. ’ Zijn leven veranderde compleet. Hij bleef niet achter de geraniums zitten, zoals hij zelf zegt, maar ging zich focussen op de ontwikkeling van zijn andere zintuigen, met name op het gehoor.

Auditieve kunstwerken voor mensen met visuele beperking

Hij richtte de stichting “Geluid in zicht” op en vanuit deze stichting zet hij zich in voor toegankelijkheid van gebouwen. ‘Het gaat daarbij om fysieke toegankelijk. Wij hebben ooit een audiomaquette gemaakt voor de Tweede Kamer zodat slechtzienden en blinden door de Tweede Kamer worden geleid.  Men kan horen hoe de zaal eruitziet, waar iedereen zit, wie de architect van de Tweede Kamer was etc. De mensen doen dit door gebruik te maken van twee zintuigen: het gevoel en het gehoor. Zo vormen ze zich een beeld van het gebouw.’

audiomaquette van de tweede kamer

De audiomaquette van de Tweede Kamer

Van het een kwam het ander. Hannes had eerder diverse exposities met zijn fotowerk, en tegenwoordig beschouwt hij zijn auditieve kunstwerken als een ideale manier om mensen met een visuele beperking naar een museum of tentoonstelling te kunnen laten gaan. ‘Natuurlijk kun je in groepen naar een museum, maar vanuit mijn eigen behoefte – ik ga niet graag in een groep door een museum – miste ik de mogelijkheid om als individu een museum of tentoonstelling te bezoeken. Dit is ook waar de stichting zich mee bezighoudt.’ Gelukkig is er een verandering in de museumwereld gaande; toegankelijkheid is hoog in het vaandel komen te staan.’

Van toegankelijkheid van musea tot digitale toegankelijkheid

Op het moment is hij bezig om bij het Museum “Ons’ Lieve Heer op Solder”, een voormalige schuilkerk, gelegen in de binnenstad van Amsterdam, een audiotour te ontwikkelen speciaal voor bezoekers die alleen komen. Het afgelopen jaar diende hij ook een aanvraag in voor de RAAK Stimuleringsprijs. Met deze prijs worden musea gestimuleerd om hun collectie toegankelijk te maken voor mensen met een visuele beperking. De prijs is een initiatief van het Oogfonds en wordt ondersteund door verschillende andere fondsen. Hannes diende een plan in samen met de Hogeschool Amsterdam en een bedrijf dat websites en apps voor musea ontwikkelt (Q42), de toegankelijkheid van een museum te testen. Helaas vielen ze niet in de prijzen.

Het idee liet Hannes echter niet los. ‘Ik heb er vooral behoefte aan om te kijken hoe je vanaf punt “nul” tot een gebruiksvriendelijk ontwerp van een website kunt komen. Je ziet nu dat bestaande websites aan het eind nog een beetje worden gecorrigeerd om te kijken hoe je de website iets toegankelijker kan maken. Maar als je blanco begint met het ontwerpen van een website en je je op verschillende gebruikersgroepen richt, kun je tot een redelijk werkende website komen,’ aldus Hannes.

foto van Hannes Wallraven waarop een wit paard over een tafel springt

De Schimmel, 1992, meest iconische foto van Hannes Wallrafen

Handen ineens slaan voor digitale toegankelijkheid

In diezelfde tijd las Hannes in een blindentijdschrift een interview met de initiatiefnemers van het Platform Digitaal Toegankelijk.nl. Het valt hem op dat er steeds meer bedrijven buiten de structuren van de blindenwereld zijn die zich bezighouden met het vergroten van de toegankelijkheid voor blinden en slechtzienden. ‘Wij, als blinden kunnen met onze hulpvragen naar twee organisaties, de Koninklijke VISIO en Bartimeus. Daar vloeien ook alle overheidsgelden naartoe om ons te steunen en zij nemen ook de toegankelijkheid voor hun rekening.’

“Ik denk dat het goed is om met z’n allen om de tafel te gaan en te bespreken hoe je vanaf de start van de ontwikkeling van een website of app toegankelijkheid vorm kunt geven.”

Hannes: ‘De structuur inzake digitale toegankelijkheid is al aanwezig en het valt me op dat men nu ook op het commerciële vlak actief is. Ik denk dat het goed is om met z’n allen – met gelijke petten op – om de tafel te gaan en te bespreken hoe je vanaf de start van de ontwikkeling van een website of app toegankelijkheid vorm kunt geven. Ik zie dat er nu wettelijke richtlijnen zijn. Daarin wordt er kritisch gekeken naar hoe je bestaande websites toegankelijker kunt maken. Ik vind het interessant om juist vanaf het begin handvatten te ontwikkelen die je aan websitemakers doorgeeft waarin gebruikerseisen al verwerkt zijn.’

Hannes is een redelijk digitale gebruiker, zoals hij zelf zegt. Hij gebruikt spraaksoftware op zijn computer. ‘Als je blind bent heb je niets aan een muis. Dan moet je alles via sneltoetsen doen. Dat is bijzonder lastig. Als ik een website open en ik zie 33 koppen dan denk ik: dat duurt wel even. En dan laat ik het zitten.’ Maar kun je iedere individuele gebruiker dienen met één oplossing? Hannes: ‘Er wordt nu heel universeel gedacht over hoe we iedereen tevreden kunnen stellen, maar in de praktijk pakt dat slecht uit. De website, www. passendlezen.nl, bijvoorbeeld, die is onmogelijk om doorheen te komen.’

Hannes kreeg contact met het Platform Digitaal Toegankelijk.com en had een verhelderend gesprek met diens initiatiefnemer Robert Keus. Door een project voor laaggeletterden werd het Robert duidelijk dat het belangrijk is om bij de ontwikkeling van een digitaal product rekening te houden met eventuele beperkingen binnen de doelgroep. Hannes: ‘Dat lijkt me zinnig, juist omdat dit inzicht komt vanuit een bedrijf dat zich maatschappelijk betrokken voelt en niet vanuit bestaande organisaties die zich al bezighouden met deze thema’s. En daarom gooi ik nu een balletje op om meer bedrijven bij elkaar te krijgen. Ik ben geen expert, maar wel ervaringsdeskundige. Mijn aandacht gaat in eerste instantie naar de museumwereld, omdat ik me daar meer thuis voel. Vaklui en bedrijven hebben al positief gereageerd. Binnenkort krijg ik meer informatie en gaan we kijken wat we kunnen doen om elkaar te ontmoeten en te proberen om samen te werken aan een toegankelijkere samenleving.’

Hoe kijkt een blinde TV?

Door Blind, Slechtziend, Visuele Beperking Geen Reacties

Ik ben gedeeltelijk opgegroeid in het blindeninstituut Bartimeus in Zeist. Daar was ik van maandag tot en met vrijdag. Op de maandagochtend – als we na het weekend weer terugkwamen bij Bartimeus – was de vraag die we elkaar stelden altijd hetzelfde: “Heb je nog tv gekeken?”. Ziende personen snapten daar geen bal van; blinden die aan elkaar vragen of ze iets ‘gezien’ hebben.

Profielfoto Edwin

Edwin Ruyer

Edwin is muzikant, blind, en blogt voor Digitaal Toegankelijk om de wereld te laten zien hoe hij leeft met zijn beperking.

 

Wat een blinde kijkt op televisie

Uiteraard gebeuren wonderen alleen in goede bijbelverhalen. Maar uitdrukkingen blijven uitdrukkingen; daar doen blinden ook aan mee. Het klinkt ook niet als je vraagt “Heb je televisie geluisterd?”. Sowieso kunnen zienden zich lastig een voorstelling maken van wat een blinde met een televisie moet. Toch hebben alle blinden die ik ken zo’n apparaat. Ik hoor je denken: ‘Dan kijken jullie zeker alleen muziekprogramma’s of cabaret?’. Nee hoor, blinden kijken naar alles. Films, documentaires, zelfs voetbal! Ik heb zelfs gehoord dat de meeste mensen die naar Ajax kijken blind zijn ;). Maar dat is weer een hele andere discussie.

Mijn punt is: ook zonder te kunnen zien, zijn de meeste programma’s best goed te volgen. Zelfs films zijn vaak goed te doen. Desondanks heb ik regelmatig misbruik van mijn handicap gemaakt en het voor elkaar gekregen om voor half geld in de bioscoop te zitten. Met als reden dat ik maar 50% van de film kon volgen, doordat ik alleen kon horen, maar niet zien.

 

Vreemde talen

De problemen beginnen pas pas echt wanneer er op tv of in de bioscoop een taal wordt gesproken die je niet machtig bent. Engels en Duits lukt me wel. Maar bij Frans beginnen mijn oren al te klapperen en bij Spaans krijg ik het Spaans benauwd. Dat is bij het journaal vaak al lastig, met korte items uit vreemde landen, om maar te zwijgen over Spoorloos. Je wilt toch als blinde op z’n minst weten waarom ze janken. Dan mis je de functie van ondertiteling.

 

 

De oplossing

Maar sinds een paar weken is ook dit probleem uit de wereld geholpen. Er waren al kastjes en apps te koop die ondertiteling voorlezen. Maar die waren vaak duur en worden niet vergoed door de zorgverzekeraar. Bovendien liep vaak de ondertiteling voor of achter. Maar dat is nu dankzij Ziggo verleden tijd. De laatste versie van de Ziggo-app geeft je namelijk de mogelijkheid om de ondertiteling voor te laten lezen. Ik heb het uitgeprobeerd en het werkt super fijn. Zodra er iets ondertiteld wordt, gaat het tv-signaal iets zachter, zodat de voorgelezen ondertiteling goed verstaanbaar wordt. De voorleesstem klinkt ook nog eens fijn. Het enige nadeel is dat het nog niet voor elk tv-kanaal werkt, maar Ziggo heeft beloofd dat ze daar hard voor aan het werk zijn. Ik ben er al heel blij mee, want ik kan nu nóg beter tv ‘kijken’.

 

Eveline zet zich in voor toegankelijke online video’s

Door Blind, Slechtziend, Visuele Beperking Geen Reacties

Eveline Ferwerda werkte in de film- en tv-industrie en raakte betrokken bij de introductie van een app die ervoor zorgde dat blinden weer zelfstandig naar de bioscoop konden. Dat raakte haar dat zo, dat ze zich ging toeleggen op de toegankelijkheid van online video’s en Scribit.pro begon.

eveline ferwerda
Afbeelding: Eveline Ferwerda

Eveline: “Ik was bezig met een project om de Nederlandse bioscopen te digitaliseren, toen ik voor het eerst kennismaakte met de app Earcatch. Earcatch levert audiodescriptie bij televisieprogramma’s en bioscoopfilms. Tijdens de pauzes in de dialoog beschrijft een voice-over visuele elementen uit de film zoals personages, gezichtsuitdrukkingen en plaatsen. De app maakte het mogelijk dat ook kinderen van de Bartiméus school (voor blinde en slechtziende kinderen), net als andere kinderen, gewoon naar de bioscoop konden. Eén van die kinderen zei toen: ‘Nu kan ik eindelijk op mijn kamer een film kijken’.
Ik voelde toen dat dít was wat ik moest doen. Want bioscoopfilms is één ding, maar er zijn nog ontzettend veel online video’s die voor blinden en slechtzienden niet te volgen zijn.”

Daar wil Eveline verandering in brengen met Scribit.pro, waarmee je online video’s kan voorzien van audiodescriptie, ondertiteling en een tekstalternatief. Dat zorgt ervoor dat video’s ook te begrijpen zijn door blinden en slechtzienden. Eveline: “En naast het maatschappelijke voordeel, levert het ook nog andere voordelen op, zoals een groter bereik, langere kijktijd en verbeterde vindbaarheid in Google.”

Voor wie is die toegankelijkheid van video’s belangrijk?

“In Nederland zijn er ruim 1,7 miljoen mensen die ondersteuning nodig hebben bij het bekijken van video’s. Hier vallen blinden en slechtzienden onder, maar ook mensen met een gehoorbeperking. Maar in werkelijkheid bedien je een groep van nog veel grotere omvang. We maken namelijk allemaal wel eens gebruik van ondertiteling op het moment dat het geluid even niet aan kan. Ook voor een audiodescriptie is een breder publiek; denk bijvoorbeeld aan de ruim 1 miljoen mensen die laaggeletterd zijn en hierdoor de video beter kunnen begrijpen.”

Wat is audiodescriptie?

“Audiodescriptieis een gesproken beschrijving van wat er op beeld gebeurt op momenten dat er niet wordt gesproken. Zo kunnen mensen die blind of slechtziend zijn precies volgen wat er in jouw video gebeurt.
Met Scribit.pro voorzie je eenvoudig al jouw video’s van zo’n audiodescriptie. Jij typt wat er in jouw video te zien is op het moment dat er geen voice-over is en de zogenoemde ‘text-to-speech engine’ maakt er gesproken tekst van. Vervolgens krijg je een los mp3-bestand dat je kunt monteren in de video of optioneel kunt aanzetten in de videoplayer.”

Benieuwd hoe dit werkt? Bekijk dan deze video.

videocamera stelt scherp op een kleurrijke achtergrond

Wat is een tekstalternatief?

“Het tekstalternatief is een goed uitgeschreven tekst die beschrijft wat er allemaal in de video te zien en te horen is. Dit helpt mensen die de video niet bekijken, maar wel willen weten welke informatie er wordt gegeven. Eigenlijk een soort uitgeschreven script dus, dat precies beschrijft wat er gebeurt en wat er gezegd wordt.”

Bekijk hier een voorbeeld (klik op ‘Tekstalternatief’ onder de video, dan klapt deze uit).

Wetgeving rondom toegankelijke video’s

Volgens het ‘Besluit digitale toegankelijkheid overheid’ moeten alle websites, en daarmee ook alle online video’s, van alle Nederlandse (semi-)overheidsinstanties sinds 23 september 2020 voldoen aan de toegankelijkheidseisen. Ook voor het bedrijfsleven is digitale toegankelijkheid de norm. Volgens de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz) moeten organisaties hun producten en diensten toegankelijk aanbieden, dat geldt dus ook voor video’s.

Eveline: “Los van regelgeving, hoop ik met Scribit.pro juist de intrinsieke motivatie van de videomaker aan te wakkeren. Uiteindelijk zijn zij de bron, dat lijkt mij de beste weg.”

Kan je zomaar aan de slag met Scribit.pro?

“Je hoeft geen video-expert te zijn om jouw video’s toegankelijk te kunnen maken. Iedereen kan werken met de software van Scribit.pro, mits je de Nederlandse taal goed beheerst. En als je zelf geen tijd hebt om dit allemaal te doen, hebben we nog de PRO’s van Scribit.pro. Zij maken jouw video 100% toegankelijk en kunnen je binnen 24 uur alle bestanden aanleveren die nodig zijn om te voldoen aan de richtlijnen.”

Benieuwd hoe dit werkt? Bekijk hier de video’s.

Doe mij maar geen spraakberichten

Door Blind, Slechtziend, Visuele Beperking Geen Reacties

“Oh, maar dan kun je vast heel goed horen.” Deze opmerking krijg ik weleens als mensen merken dat ik slechtziend ben. De veronderstelling is dat het andere zintuig dan beter werkt. Daarom zijn sommige mensen sneller geneigd om mij spraakberichten te sturen, maar dat is niet per se prettiger voor mensen die slechtziend zijn.

Profielfoto van Marrit

Marrit Postma

Marrit is tekstschrijver en woont in Assen met haar vriend en twee zoontjes. Ze is sinds haar twaalfde slechtziend en schrijft voor Digitaal Toegankelijk over zaken waar ze als slechtziende online tegenaan loopt.

Informatie in verschillende vormen

Informatie is tegenwoordig in verschillende vormen beschikbaar. Vroeger bestonden alleen printmedia, daarna kwamen radio en televisie erbij. Op internet was in het begin voornamelijk tekstuele informatie te vinden, maar inmiddels bestaat het internet voor een groot deel ook uit video en audio. Je kunt zelf kiezen of je informatie leest, bekijkt of alleen even luistert.

Net als ieder ander, bepaal ik graag zelf op welke manier en op welk moment ik informatie tot me neem. Dat ik slechtziend ben, betekent niet automatisch dat ik graag naar anderen luister. Je kunt niet bij toverslag meteen beter horen als je slecht ziet.

Sterker nog, ik heb zelf bijvoorbeeld een auditief verwerkingsprobleem. Dat houdt in dat ik vooral op drukke plekken niet goed kan verstaan wat iemand tegen mij zegt. Dat heeft gevolgen voor hoe ik gesproken berichten kan beluisteren.

oranje megafoon met oranje achtergond

WhatsApp en gesproken berichten

In WhatsApp is er een hele makkelijke manier om gesproken berichten te versturen. Als ontvanger moet je wel een moment hebben om zo’n bericht te kunnen luisteren. Wat kan verklaren dat je niet altijd direct een reactie krijgt op een gesproken bericht. Dus als je meteen een reactie wilt, kun je misschien beter even bellen.

Tegenwoordig kun je ook gesproken berichten sturen via Facebook Messenger. Ik ontvang die ook af en toe. Dat kwam me ook niet altijd even goed uit, terwijl ik een getypt bericht wel meteen had gelezen en beantwoord. Ik kan op mijn telefoon met de VoiceOver-functie namelijk wel tekst laten voorlezen. Dan kan ik zelf ook nog meekijken op momenten dat ik het niet goed kan horen of verstaan.

Rumoerige omgevingen

Door mijn auditieve verwerkingsprobleem kan ik niet altijd gesproken berichten luisteren. Ik kan het geluid niet goed filteren, dus stel dat er tijdens een spraakbericht een scooter voorbijrijdt, dan versta ik niet wat er gezegd wordt. In een drukke stationshal met omroepberichten en veel mensen kan ik ook niet even een gesproken berichtje in WhatsApp luisteren. En zo zijn er vast nog wel meer situaties te bedenken waarin een spraakbericht niet de beste manier is om mij iets te laten weten.

vrouw spreekt iets in in haar mobiele telefoon

Privé

Dan zijn er nog de situaties waarin een gesproken berichtje alleen voor jouw oren bedoeld is, maar je zit in een ruimte waar anderen ook mee kunnen luisteren. Mijn zoontje van 3 hoort alles en zegt graag dingen na. Hij hoeft echt niet alles te horen wat naar mij gestuurd wordt. Ik kies dus bewust de momenten uit dat ik tijd heb om bijvoorbeeld podcasts te luisteren, maar ook wanneer ik gesproken berichten luister op WhatsApp.

Luisteren kost meer tijd

Voorleessoftware leest sneller voor dan de meeste mensen spreken. Ik ben daaraan gewend. Daarom voelen spraakberichten ook als onnodig traag. Als ik dezelfde informatie in tekst had ontvangen en met de VoiceOver-functie had gelezen, had het mij waarschijnlijk dus minder tijd gekost.

Af en toe stuur ik ook een gesproken berichtje, maar meestal alleen naar andere blinden of slechtzienden waarvan ik weet dat ze er vaak wel voor openstaan én in de gelegenheid zijn om te luisteren. Als je dit niet goed kunt inschatten, of niet zeker weet of het uitkomt, kun dus je beter eerst vragen of iemand het prettiger vindt om gesproken berichten te ontvangen. En anders stuur je gewoon een ‘good old’ getypt bericht.

Waarom je iOS niet zomaar moet updaten als je blind bent

Door Blind, Visuele Beperking Geen Reacties

Zo rond 2010 ging er letterlijk een wereld open voor blinden. De wereld die iPhone heet. Het was de eerste mobiele telefoon met voice-over, zodat doormiddel van spraak alle tekstlinks en knoppen op het scherm konden worden voorgelezen.

Profielfoto Edwin

Edwin Ruyer

Edwin is muzikant, blind, en blogt voor Digitaal Toegankelijk om de wereld te laten zien hoe hij leeft met zijn beperking.

We konden ineens zelfstandig met navigatie overal komen. We hadden onze administratie op zak. Je had geen aangepaste wekker of horloge meer nodig. Direct toegang tot kranten en andere nieuwsbronnen. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Ik heb mijn iPhone ooit één dag moet missen, omdat de batterij het had begeven, en toen merkte ik pas hoe afhankelijk ik was geworden van mijn metalen vriend.

 

Edwin Ruyer (Blinde man) met telefoon
Afbeelding: Ed met zijn mobiele telefoon

 

September: de gevreesde update-maand

Maar er is altijd één maand in het jaar dat het huwelijk van de blinde en zijn of haar iPhone ernstig onder druk staat: de gevreesde maand september. Dat is namelijk de maand dat er een nieuwe IOS-versie uitkomt. Meestal is dit voor ons een drama. Het duurt vaak weken, plus een aantal updates voordat alles weer werkt zoals het hoort.

Zo is het weleens voorgekomen dat de spraak heel raar klonk doordat de synthesizer die de taal moet regelen, niet overweg kon met de taalinstellingen. Of dat bepaalde apps niet meer of niet meer naar behoren werkten.

 

Twee soorten blinden

Aan de andere kant komen er ook weer splinternieuwe mogelijkheden bij. Mogelijkheden die je nóg zelfstandiger maken. Eigenlijk heb je in blindenland twee soorten iPhone-gebruikers. De verstandigen, die bij zichzelf denken ‘wij wachten wel een paar versies voordat we de overstap wagen’, en aan de andere kant de ongeduldige sukkels die nieuwsgierig zijn naar de allernieuwste snufjes. Tot die laatste groep hoor ik.

 

iOS 14

Twee weken geleden was het weer zo ver. IOS14 kwam uit. En ook dit keer kon ik me niet bedwingen. Met een aantal andere eigenwijze blinden, verzameld in een app-groep, gingen we samen updaten. Op die manier konden we elkaar helpen op het moment dat iets niet zou lopen als verwacht. Met het zweet in mijn handen ging ik aan de slag. Eerst de update aanvragen en downloaden. Dat ging dit keer snel. Toen volgde het installatieproces. Dan wordt er een gen aangesproken dat ik helaas mis. Het gen dat het stofje aanmaakt dat voor geduld zorgt. Ik zorg dus tegenwoordig altijd dat ik in die tijd iets anders te doen heb. Dit keer was het douchen.

Toen ik zowel lijfelijk als in mijn hoofd fris was, pakte ik mijn iPhone ter hand. Het eerste dat ‘ie zei was “Hallo”. Met de juiste stem en de juiste taalinstellingen. “Gelukkig”, dacht ik, “de spraak werkt.”. Dat is meestal anders. De eerste meevaller. De tweede volgde al snel. Alle apps stonden nog op de plek waar ik ze had neergezet.

Een tegenvaller was dat de spraak super traag reageerde wanneer je typte. Dat werkte echt niet fijn. Gelukkig is dit probleem in de update die een week later kwam, alweer opgelost. De apps van de agenda en de wekker hebben een make-over gehad, dat zorgde voor wat uitzoekwerk. Ik kan niet zeggen dat ik het praktischer vind, maar er is goed mee te werken.

 

Hand met een iphone met iOS14 erop.

 

Beschrijven van afbeeldingen

Al met al viel de overgang mee. De overgang van m’n ex duurde langer. Daarentegen vond ik de vernieuwingen ook een beetje tegenvallen. De vernieuwing die ik het interessantst vond was de nieuwe VoiceOver-herkenning, of fotoherkenningssoftware (mooi woord om te onthouden voor scrabble). Dat betekent dat VoiceOver hele beschrijvingen van afbeeldingen en foto’s voorleest. De iPhone vroeg mij bij de installatie van de fotoherkenningsapp of hij ook gevoelige foto’s moest beschrijven. Wie mij kent, snapt dat ik op ‘ja’ heb geklikt. Ik ben toen direct naar Youporn gegaan om de software te testen. Maar helaas: de beschrijving ging niet verder dan “een naakte volwassen vrouw”. Tja, het is maar net wat je beschreven wil hebben.

 

Waarschuwen voor lopende kraan

De update had ook iets nieuws voor doven. Jouw iPhone zou je een signaal geven als hij het geluid van stromend water detecteert, zodat je gewaarschuwd wordt wanneer je de kraan open hebt laten staan. Even een tip voor alle doven: mocht je hierop willen vertrouwen, dan raad ik je aan een surfplank te kopen, want hoe lang ik de kraan ook liet lopen, de iPhone bleef stil.

 

Conclusie

Los hiervan was de overgang naar iOS14 deze keer een voorspoedige bevalling. Ik raad alle verstandige blinden dan ook aan om op de update-knop te drukken. Alhoewel die fotoherkenningssoftware dus nog wel wat te wensen overlaat.