Als je wel eens in de VS bent geweest, is het je misschien opgevallen: de toegankelijkheid van gebouwen is vaak opvallend goed geregeld. Rolstoelhellingen bij restaurants, aangepaste toiletten in tankstations, duidelijke belijning bij parkeerplaatsen. Je kunt veel zeggen over Amerika, maar op het gebied van fysieke toegankelijkheid hebben ze hun zaken vaak beter op orde dan wij in Europa.
Dat verschil is interessant, zeker nu in Europa de toegankelijkheidslat omhoog gaat met de komst van de European Accessibility Act (EAA). Tijd dus voor een blik over de oceaan: wat kunnen we leren van de Amerikanen? En hoe zit het eigenlijk met digitale toegankelijkheid?
Toezicht in beton gegoten
In de Verenigde Staten is de Americans with Disabilities Act (ADA) al sinds 1990 een stevige wet die publieke plekken verplicht om toegankelijk te zijn voor mensen met een beperking. Van geldautomaten tot stadions: als het publiek er komt, moet het toegankelijk zijn. De handhaving is bovendien scherp. Er zijn inspecties, er zijn rechtszaken – en dus is er urgentie. Toegankelijkheid is geen ‘nice to have’, maar harde noodzaak.
In Nederland – en breder in de EU – werken we met andere instrumenten. Vanaf juni 2025 geldt de EAA, die fysieke en digitale toegankelijkheid van een breed scala aan producten en diensten verplicht stelt. Denk aan pinautomaten, ticketmachines, slimme apparaten en consumentenelektronica. Producenten moeten zelf verklaren dat hun producten voldoen aan de toegankelijkheidsnormen. Toezicht komt er vooral achteraf, via steekproeven. Die verantwoordelijkheid ligt in Nederland bij instanties zoals de ACM. Lees meer over wat we tot nu toe weten over de handhaving in dit artikel.
Van verklaren naar bewijzen
Dat verschil in aanpak zie je ook terug in de manier waarop bedrijven hun toegankelijkheid moeten aantonen. In de VS is het Voluntary Product Accessibility Template (VPAT) het standaarddocument dat leveranciers moeten invullen als zij zaken willen doen met de overheid. Het is concreet, gestructureerd en verplicht bij aanbestedingen. In de EU werken we met een Declaration of Conformity; een zelfverklaring, zonder gestandaardiseerde vorm. Leveranciers moeten wel documentatie bijhouden, maar hoe precies eruit ziet verschilt per land en sector.
Het gevolg? In de VS is een markt ontstaan van gespecialiseerde adviesbureaus die bedrijven helpen om fysiek toegankelijk te worden (met audits, trainingen en sectorgerichte begeleiding) in alle (niche-)sectoren, zoals voor apparaten of terminals. In Nederland en Europa zien we vooral consultancy bedrijven, met een focus op digitale toegankelijkheid of inclusie in algemene zin.
Digitale toegankelijkheid: beide kampen in beweging
Op het vlak van digitale toegankelijkheid lijken de verschillen kleiner, al zijn ze nog steeds voelbaar. In de VS richt Section 508 zich specifiek op overheidssoftware en -hardware. Ook daar geldt: wil je meedoen aan een aanbesteding, dan moet je je digitale toegankelijkheid kunnen aantonen – en ook hier speelt de VPAT een centrale rol.
In Europa wordt gewerkt met de EN 301 549-norm, die onderdeel is van de EAA en ook doorwerkt in aanbestedingsregels. Leveranciers moeten kunnen aantonen dat ze aan de norm voldoen, maar hoe dat precies moet, is minder uniform geregeld. Er is geen eenduidig template zoals de VPAT – en dat maakt het lastiger om van elkaar te leren of best practices uit te wisselen.
Leren van elkaar
We zeggen het wel vaker: toegankelijkheid is geen sprint maar een marathon, en zowel Europa als de VS hebben hun eigen tempo en strategie. Wat opvalt, is dat de VS sterk is in handhaving en duidelijke, sectorbrede standaarden. Europa daarentegen zet in op bredere integratie in regelgeving en meer gedeelde verantwoordelijkheid tussen aanbieders en producenten.
De komst van de EAA, die in juni 2025 van kracht is geworden, kan voor een versnelling zorgen, ook in de Nederlandse markt. Zeker als toezichthouders zoals de ACM vaker gaan handhaven, en bedrijven beseffen dat ze met een algemene toegankelijkheidsverklaring niet meer wegkomen. Dan ontstaat er hopelijk ook meer ruimte voor specialisten die zich vol richten op fysieke toegankelijkheid – net als in de VS.
Tot die tijd laten we ons inspireren door de oplossingen over de grens. Want een liftknop die iedereen kan bedienen, of een NS kaartautomaat die ook zonder zicht te gebruiken is, zou toch eigenlijk overal vanzelfsprekend moeten zijn.
Wil je weten of jouw organisatie of bedrijf aan de nieuwe regelgeving voldoet? Neem contact met ons op of vraag een GAP-analyse aan om te ontdekken in hoeverre jouw digitale dienst of product al voldoet aan de EAA. Wij helpen jou graag om toegankelijk te worden.
Wil je meer van dit soort inzichten ontvangen?
Schrijf je in voor de nieuwsbrief van Digitaal Toegankelijk.
