Skip to main content
Category

Doof

Wat houdt digitale toegankelijkheid in als je doof bent?

Olympische Spelen voor doven en slechthorenden

Door Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend

Naast de Olympische spelen voor sporters zonder beperking, bestaan er ook Paralympische spelen voor sporters mét een beperking. Kunnen dove en slechthorende sporters daar ook gewoon aan deelnemen?

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Het antwoord is een verrassend ‘nee’. Doven en slechthorenden vormen een aparte groep met hun eigen beperking: ze kunnen niet horen, maar hebben geen fysieke beperking. Dat maakt het lastig om eerlijk te kunnen concurreren met zowel deelnemers aan de Olympische als de Paralympische spelen.

Deaflympische Spelen

Om als dove mensen alsnog internationaal krachten te kunnen meten, zijn al in 1924 speciale ‘Deaf Olympisch spelen’ opgezet, ook wel Deaflympische Spelen of Deaflympics genoemd. Deze bestaan ook uit aparte zomer- en winterspelen en worden beide om de vier jaar gehouden in de oneven jaren.

Er gelden speciale eisen om mee te mogen doen. Sporters moeten een gehoorverlies hebben van minimaal 55dB en het gebruik van gehoorapparaten, cochleaire implantaten (CI) of hulpmiddelen is niet toegestaan. Deze eisen zorgen ervoor dat de dove sporters met dezelfde fysieke mogelijkheden deelnemen.

Communicatie

Mijn ervaring met amateursport is, dat doven normaal kunnen meedoen aan ‘reguliere’ sportclubs of sportscholen. Ik tennis en squash al jaren en ik speel ook met een horende sportpartner. Ook volg ik probleemloos zumba-lessen bij een gewone sportschool. Ik moet alleen soms om een herhaling vragen, als er een instructeur iets uitlegt.

Worstelaars in actie

Het uitgangspunt van de Deaflympics is echter, dat dove mensen extra visuele communicatiemiddelen nodig hebben. Denk aan gebarentaal en startvlaggen, in plaats van pistoolschoten of het fluiten van scheidsrechters. Bovendien hebben verschillende landen hun eigen gebarentaal. Daarom wordt tijdens de Spelen ISL als internationale gebarentaal gebruikt, zodat dove sporters, coaches en scheidsrechters onderling met elkaar kunnen communiceren zonder teveel taalbarrière.

De Nederlandse organisatie

Net als bij de andere spelen, strijden sporters voor winst bij uiteenlopende sporten, zoals atletiek, zwemmen, waterpolo en golf. Sommige sporten op de Deaflympische spelen worden  niet op andere spelen beoefend. Bowlen is daarvan een voorbeeld, een sport waar Nederland medailles mee heeft gewonnen.

Verenigingen voor deze dovensporten zijn in Nederland sinds 1926 aangesloten bij een bond. Voor 2009 bij Gehandicaptensport Nederland en sindsdien bij de Koninklijke Nederlandse Doven Sport Bond (KNDSB). De beste dove sporters zijn hier lid van. Begeleiding komt van dove trainers en coaches, die in veel gevallen zelf vroeger aan de Deaflympics hebben deelgenomen en nu hun ervaring kunnen delen.

Een waterval in Caxias do Sul

Hoe doen we het eigenlijk?

Een nadeel voor de Nederlandse deelnemers aan de Deaflympische Spelen is dat zij afhankelijk zijn van de fondsen en inzamelingsacties. Er is voor hen geen financiële ondersteuning vanuit de overheid of NOC*NSF. Daarom zijn er niet zo vaak groepen sporters in staat om deel te nemen aan de Deaflympische Spelen.

Toch zijn zowel onze voetballers als onze bowlers succesvol. Onlangs hebben de Nederlandse dove voetballers hun laatste kwalificatiewedstrijd tegen Zweden gewonnen en daarmee hebben een gouden ticket bemachtigd voor deelname aan de Deaflympische Spelen van 2022 in Caxias do Sul, Brazilië.

De bowlers Frank Braan en Martin Visser namen in 2005 deel aan de ‘Deaflympics’ in Melbourne en hebben daar een gouden medaille gescoord. Frank was pas een paar jaar eerder begonnen bij een dove bowlingsclub en hij mocht meteen met de Nederlandse selectie trainen. Inmiddels  bowlt hij niet meer op internationaal niveau, vanwege de kosten en tijdsinvestering.

Een zwemmer die de vlinderslag doet van bovenaf gezien

Online volgen

De KNDSB stimuleert zulke sporters en de groei van de teams. Met online inzamelingen worden de kosten van voor deelname aan wedstrijden en de reis naar de wedstrijdlocaties betaald. KNDSB-voorzitter Boris Pavloff geeft daarnaast elke maand online een update over het nieuws in de dovensportwereld, in Nederlandse Gebarentaal.

Thuisblijvers kunnen de sportprestaties volgen via internetstreaming, met eigen camerateams per land. Op die manier kunnen zij toch meegenieten. Laten we hopen dat ze ook de komende keren weer aan ondertiteling blijven denken.

Bijzondere positie

Het is misschien dubbel, dat dove sporters niet beperkt genoeg zijn voor de Paralympisch Spelen, en te beperkt voor gewone Olympische Spelen, vanwege communicatieproblemen.

Maar dat maakt de Deaflympische Spelen ook wel uniek en waardevol. Dat de dovengemeenschap uit de hele wereld tegen elkaar kan strijden om de medailles, zonder al het gedoe.

Werelddovendag (WDD): waarom een speciale dag voor doven en slechthorenden belangrijk is

Door Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend

De dovengemeenschap is een niet heel zichtbare groep. En behoorlijk verspreid over Nederland, bovendien. Dat is één van de redenen waarom het zo belangrijk is dat doven en slechthorenden tijdens een speciale dag samen kunnen komen om elkaar te ontmoeten en van elkaar te leren. Daarnaast is het een manier om anderen iets te leren over de dovenwereld en de omgang met dove mensen.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Werelddovendag (WDD) is in 1958 opgericht door de ‘World Federation of the Deaf’ (WFD) onder de naam ‘International Day of the Deaf’. De dag wordt door de dovenwereld in Nederland en België elke vierde zaterdag van september gehouden. Op deze bijeenkomst wordt er altijd een informatiemarkt georganiseerd, met kraampjes voor bedrijven, stichtingen en scholen. En er zijn ook veel belangenorganisaties aanwezig, die uitleggen voor welke doelen zij opkomen.

Rondom de informatiemarkt worden er veel projecten, workshops en activiteiten gepland. Op deze dag kunnen doven en slechthorenden elkaar ontmoeten en samen activiteiten doen en lezingen of workshops volgen.

Kraampjes op de WDD

Lekker centraal

Over het algemeen wordt WDD georganiseerd door de grote belangenorganisaties, zoals Dovenschap of Nederlandse Dove Jongeren. Ook zijn er veel lokale stichtingen of verenigingen die de organisatie op zich nemen. Zoals Stichting Welzijn Doven Rotterdam (Swedoro) en Stichting Samenwerkende Utrechtse Doven Organisaties (SUDO). Deze stichtingen zijn vaak te vinden in steden, waar grote groepen doven wonen of waar een dovenschool of -instituut is.

Vorig jaar heeft de WDD door corona niet plaatsgevonden, een domper voor de vele geïnteresseerden. Zoals vaker, werd de dag dit jaar door SUDO in Utrecht georganiseerd, omdat het centraal in Nederland ligt.

De skyline van Utrecht in de schemer

Inclusie

Elk jaar wordt het thema voor de WDD met aandacht en zorg gekozen, uit de onderwerpen die in de dovenwereld spelen. Vorig jaar is de Nederlandse gebarentaal als officiële taal erkend. Dit jaar werd er samen gekeken hoe doven en slechthorenden een betere plek kunnen krijgen in de maatschappij: hoe ziet inclusie eruit, en hoe kom je daar samen? Nog steeds is het niet altijd makkelijk om een goede opleiding te volgen of een baan te vinden. Er is nog genoeg te doen om daar verandering in te brengen.

Toegankelijk voor iedereen

WDD is niet alleen gericht op doven en slechthorenden maar ook voor kennismakingen met horende mensen die nieuwsgierig zijn en open staan om meer over de wereld van doven en slechthorenden te leren. Zowel particulieren als instanties kunnen een bezoek brengen en meedoen. Er komen mensen met een persoonlijke interesse, maar ook organisaties die veel met doven werken of in aanraking komen met doven.

Het zal voor veel mensen een interessante openbaring zijn: zoveel mensen die met gebarentaal de hele dag met elkaar kletsen (wapperen). Alsof je een andere wereld binnenstapt.

Handen in de lucht bij een bijeenkomst

Een feestelijke dag

Voor mij was deze editie in het Beatrixtheater zeker mijn achtste keer; sinds 2014 ben ik bijna elk jaar aanwezig geweest. Mijn eerste keer in 2007 was extra bijzonder, omdat (toen nog) prinses Maxima een bezoek bracht aan de WDD in Eindhoven. Zelf was ik toen net begonnen met mijn site klinktprima.nl. Die dag heb ik mijn nieuwe initiatief gepresenteerd en mijn ervaringen gedeeld over de uitdagingen als dove op de arbeidsmarkt. Dat was een mooie ervaring, die ik heb beschreven in een blog op mijn eigen website.

Door het wisselende programma en de wisselende locatie, voelt het elk jaar weer anders en elk jaar als een feestelijke dag. Omdat de dovenwereld niet zo heel groot is, ontmoet ik altijd veel bekenden: oud-klasgenoten, vrienden of mensen die ik ken uit mijn professionele netwerk. Veel mensen maken de reis om elkaar te zien en van elkaar te leren. Gemiddeld komen er duizend mensen op een WDD af; je komt letterlijk ogen te kort op zo’n dag. Er is altijd wat te doen en vooral veel bij te kletsen en te wapperen met doven onderling.

Test: Hoe goed werken live ondertitelings-apps?

Door Apps & Websites, Auditieve Beperking, Doof

Voortschrijdende technologie maakt het mogelijk om mensen met een beperking te ondersteunen. Zo zijn doven en slechthorenden in bepaalde situaties geholpen met een vertaal-app in hun broekzak.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Stel dat je bij een winkel bent waar je iets wilt weten, maar je de winkelier niet kunt verstaan. Dan kan een app de gesproken taal van de winkelier vertalen naar geschreven tekst op je mobiel. Vroeger was dat nog totaal onmogelijk, maar tegenwoordig wordt spraak opgevangen door de microfoon en middels spraakherkenning gelijk omgezet in tekst.

Zelf gebruik ik de apps niet zo vaak, maar voor dit blog testte ik er twee. De eerste conclusie: niet alle vertaal-apps zijn gebruiksvriendelijk genoeg voor groepsgesprekken of situaties met achtergrondgeluid.

Verschillende vertaal-apps

De vertaal-app van Speak-See testte ik een proefperiode, dus zal ik in dit blog niet meenemen. Nu heb ik me daarom beperkt tot de vertaal-apps van AVA en Google.

De apps kun je inzetten op de werkvloer, bij kennismakingen met een nieuwe werkgever, in winkels, thuis met vrienden en familie, tijdens een wandeling, om televisie te kijken (als ondertiteling ontbreekt) of voor het volgen van een cursus. Over het algemeen zou ik hem gebruiken in een situatie waar je de spreker niet goed kan volgen, of nog niet met hem of haar bekend bent.

De apps werken niet alleen voor doven of slechthorenden, maar kunnen ook door de horende spreker gebruikt worden om spraak in tekst om te zetten. Zo werken de apps beide kanten op.

Mijn eerste bevinding gaf ik al weg: de apps werken niet optimaal in een lawaaiige omgeving . Je moet bovendien duidelijk en helder spreken.

Mevrouw probeert te werken in een in rumoerige omgeving

AVA

Met de app AVA had ik de meeste moeite. Soms worden niet de juiste woorden weergegeven. De app herkent sommige woorden niet, of heeft zelfs moeite met een bepaalde stem. Dan komen er totaal andere woorden uit in de geschreven tekst. Een voorbeeld hiervan is dat het woord ‘schrijven’ wordt weergegeven als ‘drijven’.

De stem van de spreker moet zuiver en helder zijn, maar ook moet er rustig gesproken worden. Op deze manier kan AVA redelijk goed vertalen in een geschreven tekst. Het voordeel is dat de tekst automatisch opgeslagen wordt aan het einde van het gesprek; handig om op een later moment terug te vinden en te lezen.

In de gratis variant moet je na 40 minuten een nieuwe sessie starten om het te blijven gebruiken. In diverse abonnementen kunnen andere sprekers toetreden tot een gesprek, via een link van de gebruiker.

Google live translate

Deze app werkt redelijk goed. De spraakherkenning werkt veel beter dan AVA en wordt snel en soepel vertaald in geschreven tekst. Er zijn minder mogelijkheden dan bij AVA: je zet de app aan en deze begint met vertalen.

Bijzonder: ook verschillende achtergrondgeluiden worden weergegeven. Zo geeft de app aan wanneer er geklopt wordt, muziek gespeeld wordt, iemand lacht of iemand hoest. Dat is een mooie toevoeging. Het is ook mogelijk om de app op de achtergrond te laten meeluisteren naar alarmsituaties. De telefoon geeft dan een waarschuwing als er een alarm afgaat (bijvoorbeeld een brandalarm).

Deze app is gratis te downloaden. Het gebruik van deze app is ook gratis.

Mobiele telefoon met Live Transcribe van Google

Mijn ervaringen

De twee apps heb ik gebruikt in verschillende situaties: thuis met vrienden en familie, bij het afstellen van mijn bril bij een brillenwinkel, een gesprek met een collega, een gesprek met een cliënt en haar leidinggevende, tijdens televisiekijken en in een lunchroom.

Dit soort apps zijn handig, wanneer je in een bepaalde situatie geen gebaren- of schrijftolk bij je hebt. Zo kan een gesprekspartner beter worden verstaan en is het communiceren met elkaar makkelijker.

Dat ik normaal gesproken weinig gebruik maak van vertaal-apps komt waarschijnlijk doordat ik gewend ben me te begeven en te communiceren in de horende maatschappij. Ik heb geleerd om zelfstandig te spreken in een horende omgeving. Uiteraard kan ik niet altijd alles goed verstaan en kunnen er ook misverstanden ontstaan, met mogelijk onhandige of vervelende situatie als gevolg. Dan kan een app helpen.

Voor het volgen én voeren van een gesprek

Waarvoor zie ik de meeste meerwaarde? Ik ga deze apps zelf vaker gebruiken, wanneer ik er niet uitkom met een gesprekspartner of in een winkel. Voor thuis kan het ook handig zijn, wanneer mijn horende man en mijn zoon druk met elkaar in gesprek zijn. Zo kan ik ook volgen wat ze zeggen. Normaal vertaalt mijn man of mijn zoon tussendoor voor mij.

Een dergelijke app is voor alle doven en slechthorenden een handig communicatiehulpmiddel. Let wel: het kan geen tolk vervangen. Het blijft logisch en verstandig om een live gebaren- of schrijftolk in te zetten. Als er geen gebarentolk beschikbaar is of de tolkvergoeding niet gedeclareerd kan worden om een bepaalde reden, dan kan een vertaal-app een optie zijn om de communicatie te vergemakkelijken.

Doof of slechthorend op de werkvloer

Door Auditieve Beperking, Doof

Sommige werkgevers weten niet wat toegankelijkheid op de werkvloer voor mensen met een auditieve beperking betekent. Dat komt uit onwetendheid en onervarenheid met dove en slechthorende mensen. Wat begrijpelijk is. Maar na het lezen van deze tekst weet jij voortaan meer.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Er zijn dove en slechthorende mensen die moeite hebben om mee te draaien op de arbeidsmarkt en die het lastig vinden om in een ‘horende werkomgeving’ te werken. Dat kan doordat de communicatie op de werkvloer niet vlot verloopt, maar ook omdat ze zich niet begrepen of gehoord voelen. Er kan door een gebrek van goede communicatie een moeizame samenwerking ontstaan. Soms komt het door het niet inzetten van hulpmiddelen.

Graag licht ik hier vanuit mijn ervaringen en kennis toe, hoe doven en slechthorenden als volwaardig medewerker behandeld kunnen worden en dat ze hun werk prima kunnen doen, afhankelijk wat ze nodig hebben op hun werkvloer.

Mijn werk als medisch laborante

Vroeger heb ik gewerkt als medisch laborante. Het is leuk werk, maar het is wel zwaar om in een horende werkomgeving te werken, waarin ik constant met patiënten moest communiceren. Op het laboratorium is communicatie met collega’s ook noodzakelijk.

Voor mijn werkzaamheden op het laboratorium heb ik geen of weinig hulpmiddelen nodig. Het is wel noodzakelijk om met een collega af te spreken dat zij de telefoon moet opnemen, wanneer die overgaat. Ik kan namelijk niet telefoneren vanwege mijn doofheid.

Bij mijn laatste werkgever is er een flitslamp (voor de deurbel) op het laboratorium geïnstalleerd. Deze was nodig omdat er dagelijks post werd bezorgd en omdat er regelmatig patiënten langskwamen voor bloedafname.

Reageerbuisje met bloed in laboratorium-setting

Grappig incident op de werkvloer

Soms gaat het wel mis op een grappige manier, zoals bij het laboratorium. Tijdens een vakantie heb ik er zelfstandig gewerkt, aangezien er bloedonderzoek afgerond moest worden. De werkgever had me vooraf instructies gegeven voor het alarmsysteem van het laboratorium.

Op een ochtend was ik aan het werken, toen er onverwachts een politieagent langskwam met zijn hand om zijn pistool. Uiteraard was ik zeer verbaasd en geschokt. De politie was gelukkig erg vriendelijk en hij vroeg duidelijk: “Mevrouw, bent u doof en werkt u hier alleen?”

Het is erg duidelijk hoe doof ik ben, aangezien ik het alarm niet gehoord heb. Het is uiteindelijk goed gekomen. De knipperlamp is daarna ook aangesloten op het inbraak- en brandalarmsysteem. De werkgever en ik kunnen lachen om dit incident. In ieder geval hebben wij geleerd wat ik nodig heb, wanneer ik alleen op het laboratorium werk.

Een aan de muur bevestigd alarmlicht van onderaf gefotografeerd

Hulpmiddelen

Afhankelijk van het beroep dat een dove of slechthorende medewerker heeft, kun je kijken naar nuttige hulpmiddelen, zoals die flitslamp. De meeste activiteiten kunnen prima zonder hulpmiddelen uitgevoerd worden.

Bij telefonisch contact met een klant is het echter mogelijk om een telefoonversterker te gebruiken voor slechthorenden. Er kan een trilapparaat of flitslamp aangesloten worden op een alarmsysteem, bijvoorbeeld in een magazijn of loods. Dat soort hulpmiddelen kunnen vergoed worden door het UWV, de gemeente of door de zorgverzekering.

Bij een werkoverleg kunnen doven en slechthorenden gebaren- of schrijftolken inzetten. De tolken worden vergoed met tolkuren via het UWV.

Tips voor goede communicatie met een dove collega

Voor een goede samenwerking met een dove of slechthorende medewerker is communicatie vanuit beide kanten erg belangrijk. In de pauze kan een collega navragen hoe het gaat, wat er goed verloopt en wat er op de werkvloer nog nodig is.

Maak vooraf een duidelijke werkafspraak. Dat kan schriftelijk zijn, dan is het duidelijk en prettig voor iedereen.

Een jonge man en jonge vrouw overleggen in gebarentaal

Bedenk eens welke van de onderstaande tips je kunt toepassen:

  • Zorg dat je gezicht altijd zichtbaar en goed verlicht is. Praat duidelijk met een open mond (articuleer). Kijk de dove aan en praat rustig. In de pauze kan je zorgen dat een dove zich op zijn of haar gemak voelt en erbij voelt dat hij of zij erbij hoort. Het is handig als een collega als buddy dient om te kunnen vertellen waar de groep collega’s over praat.
  • Bij het luisteren is het belangrijk om goed oogcontact te houden en te concentreren op wat iemand zegt, niet op de stem. Als je het niet verstaat bij de eerste keer, vraag dan om een herhaling. Bij herhalen helpt het om het in andere woorden te zeggen.
  • Raak niet meteen gefrustreerd. In het begin kan de communicatie iets moeilijker zijn. Dat is heel normaal en het zal later makkelijker worden als je beter gewend bent aan de persoon.
  • Begrijp dat een dove medewerker het moeilijk zal hebben tijdens de eerste werkdagen, er is wat tijd nodig om te wennen op het werk, aan de communicatie en samenwerking met horende collega’s.

Voordelen van een dove medewerker

Voor een werkgever is het van belang om zich te verdiepen en moeite te doen voor de communicatie, dan heeft deze werkgever zeker een prima medewerker die enthousiast en hard kan werken.

Doven kunnen zich goed concentreren op de werkvloer zonder afgeleid te worden door omgevingslawaai of geklets van horende collega’s. Doven zijn erg visueel ingesteld en ze zullen eerder iets opmerken dan horende collega’s. Horende collega’s kunnen veel van doven leren hoe ze op een goede en rustige manier met veel geduld kunnen articuleren en communiceren.

Jonge man kijkt gefocust op zijn laptop terwijl collega's vergaderen

Er zijn genoeg hulpmiddelen beschikbaar

Doven zijn vaak aan eind van hun werkdag moe. Daardoor kunnen ze minder goed liplezen en verstaan wat de horende collega’s zeggen. Bij werkoverleg kunnen doven zonder gebarentolk een deel van de informatie missen. Daardoor zijn ze niet helemaal op de hoogte van de ontwikkeling op de werkvloer.

Gelukkig zijn er tegenwoordig heel veel technische oplossingen om te helpen bij communicatie: e-mail, SMS, WhatApp, Skype (of Zoom). Ook is het tegenwoordig mogelijk om via tolkcontact te bellen, waardoor doven of slechthorenden met horenden kunnen bellen.

Er zijn niet veel hulpmiddelen voor nodig. Mocht een hulpmiddel nodig zijn, sta ervoor open en denk mee welk hulpmiddel dat kan zijn.

Zo kom je er samen uit en er ontstaat een prettige samenwerking. Het is altijd leuk om gebaren te leren en je tijd nemen voor een fijne communicatie. Op deze manier kan het werk meer toegankelijk worden voor dove en slechthorende mensen.

Tips voor toegankelijke presentaties, lezingen en keynotes

Door Auditieve Beperking, Doof, Doofblind, Slechthorend, Tips & Trics, Tools, Visuele Beperking, WCAG

Waar corona een streep door fysieke evenementen zette, gingen organisaties door met online bijeenkomsten, evenementen en beurzen. Maar niet zonder slag of stoot. Want, hoe zorg je voor een stabiele internetverbinding terwijl je online presenteert? Hoe zorg je dat alle deelnemers met elkaar en met de presentatie kunnen communiceren? Je doet er tijdens een presentatie of lezing goed aan, om aan de ruim 4 miljoen Nederlanders met een beperking te denken.

Toegankelijkheid: tips voor organisatoren van online evenementen

Helaas zal niet iedere evenement-organisator over genoeg geld, tijd of kennis beschikken om álles te kunnen doen, voor een evenement voor iedereen. Maar, goed nieuws: ook zij kunnen ervoor zorgen dat hun online evenement toegankelijk is voor een groot publiek.

1.  (Digitale) hand-outs

Indien mogelijk, voorzie de deelnemers van het online evenement van hand-outs of de slides van presentaties. Op deze manier kunnen zij tekst, afbeeldingen en andere informatie op hun eigen tempo teruglezen. Het is een kleine moeite, terwijl je hier een groot deel van de bezoekers een plezier mee doet.

Mensen overleggen over presentatie hand-outs

2.  Live vertolking en ondertiteling

Waarom zouden persconferenties van de Rijksoverheid wel voorzien zijn van een gebarentolk, maar jouw evenement niet? Door de gesproken teksten in presentaties en evenementen live te laten vertolken naar gebarentaal wordt het evenement in een klap toegankelijker voor zo’n 1,5 miljoen doven en slechthorenden in Nederland. Stichting register Tolken Gebarentaal en Schrijftolken heeft een overzicht van in Nederland gekwalificeerde tolken gebarentaal. Via de website kunnen organisaties eenvoudig in contact komen met een tolk.

Een andere tip is het werken met automatische ondertiteling voor digitale evenementen. Afhankelijk van het platform waar het evenement op uitgezonden wordt, zijn er verschillende mogelijkheden.

3.  Toegankelijk platform

Het is interessant om kritisch te kijken naar het platform waar het digitale evenement plaatsvindt. Je kan als organisatie nog zo veel tijd stoppen in het toegankelijk maken van een presentatie, maar als bezoekers niet bij de presentatie kunnen komen, dan houdt het op.

Test bijvoorbeeld of het platform gebruikt kan worden via een toetsenbord (in plaats van een muis). Of in hoeverre schermlezers in staat zijn de tekst op te lezen naar deelnemers met een visuele beperking. Lees onze tips voor het testen van de toegankelijkheid van een website om zelf de toegankelijk van een (mogelijk) platform te testen.

Wil je de zekerheid hebben dat een platform door alle bezoekers gebruikt kan worden? We helpen je graag verder.

4.  Transcript van opgenomen beelden

Vaak worden online presentaties en lezingen opgenomen zodat ze later (opnieuw) bekeken kunnen worden. Als tip 2 in acht is genomen, is de video van de presentatie al voorzien van ondertiteling en zelfs in gebarentaal te begrijpen. Nog een stapje verder gaan? Transcribeer de gesproken tekst en publiceer deze online.

Met de tools van nu, hoeft het niet veel werk te zijn om een video’s naar tekst om te zetten. Software, zoals AmberScript, maakt het mogelijk om gesproken tekst automatisch om te zetten naar uitgeschreven tekst.

Transcripties bieden de mogelijkheid om later rustig terug te lezen. Naast een enorm gemak voor de bezoekers van je evenement biedt een uitgeschreven versie van een presentatie nog een kans: verbeterde SEO-waarde van je website. Een win-win-situatie dus!

Een volle zaal mensen luistert of kijkt naar een presentatie

Toegankelijkheid: tips voor sprekers op online evenementen

Uiteraard ligt de verantwoordelijkheid voor toegankelijke online evenementen niet alleen bij de organisatoren. De sprekers hebben net zoveel verantwoordelijk. Goed om te weten als spreker: de stappen die je kunt zetten om jouw presentatie toegankelijker te maken, zijn voor jou relatief eenvoudiger dan voor de organisatie.

Toegankelijke slides en presentaties

Zorg dat de slides en presentatie toegankelijk zijn opgebouwd: maak het font minstens 18 pixels groot en pas de juiste kleurcontrasten toe (minimaal 4,5:1). Ook hier geldt: volg de webrichtlijnen van de WCAG. Deze richtlijnen zijn over de jaren getest en bijgesteld, waardoor ze je zeker zullen helpen bij jouw presentatie.

Gesproken alternatieve beschrijvingen

Illustraties, grafieken en afbeeldingen zijn onlosmakelijk verbonden met presentaties. Blinden en slechtzienden zullen de informatie uit deze grafische elementen niet of minder goed meekrijgen. Beschrijf daarom visuele elementen in je presentatie zo veel mogelijk.

Beschrijf sprekers

Belangrijk in settings waar meerdere personen een presentatie geven: geef aan wie er aan het woord is. Op deze manier is het voor online bezoekers met een visuele beperking duidelijk te volgen wie wat toe te voegen heeft aan een gesprek.

Vergeet de ondertiteling niet

Door Apps & Websites, Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend

Het is voor dovenden en slechthorenden belangrijk dat online video’s toegankelijk zijn. Niet alle bedrijven kiezen er echter voor om hun video’s te ondertitelen. Misschien kost het tijd en energie, of zijn ze zich er niet van bewust dat sommige mensen de video’s zonder ondertiteling niet kunnen volgen. Ik vind het een goed idee om de bedrijven erop te wijzen.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Sociale media en video’s

Voor doven en slechthorenden zijn sociale media zeer handig. Het gebruik ervan is een goede manier om nieuws bij te houden. Ook worden sociale media gebruikt om mensen, bedrijven en televisieprogramma’s te volgen. Veel dove en slechthorende mensen maken ervan gebruik, vooral van Facebook en Instagram. En onder jongeren is TikTok een populair sociaal medium.

Voor mensen met een auditieve beperking is het handig om visuele informatie te kunnen delen, bekijken en volgen. In groepen gericht op doven en slechthorenden, zoals op Facebook, worden video’s in Nederlandse Gebarentaal gedeeld. Tekst is vaak in eenvoudige taal geschreven, omdat het taalniveau van doven en slechthorenden lager kan zijn. Zo wordt er makkelijk gecommuniceerd en informatie gedeeld.

Ontbreekt ondertiteling, dan vraag ik erom

Zelf gebruik ik Facebook, Twitter, Instagram en LinkedIn. Meestal gebruik ik die voor zakelijke doeleinden en het delen van mijn blogs en nieuws. In het algemeen lees ik nieuwsberichten, leuke berichtjes van mijn vrienden, mijn favoriete bekende Nederlanders en van een paar televisieprogramma’s, zoals ‘Boer zoekt vrouw’ en ‘Een huis vol’.

De meeste video’s die ik tegenkom zijn voorzien van ondertiteling, zoals die van Hugo de Jonge, Rick Brink en een paar bekende Nederlanders. Mocht ik een belangrijke video tegenkomen van een organisatie of stichting die geen ondertiteling heeft gebruikt, dan vraag ik via een berichtje netjes om ondertiteling te plaatsen met een uitleg erbij over mijn doofheid en dove mensen. Ze reageren meestal netjes dat ze eraan zullen werken in de toekomst.

een mobiele telefoon met logo's van diverse sociale media

Niet alleen voor doven

Wat mij opvalt, is dat sommige video’s zoals die van nieuwsuitzendingen soms wel en soms niet ondertiteld zijn. Omdat het belangrijke kanalen zijn voor nieuws, vind ik dat de video’s altijd van ondertiteling moeten zijn voorzien. Het is niet alleen fijn voor doven en slechthorenden, maar ook voor mensen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS), laaggeletterde mensen en mensen die de Nederlandse taal niet voldoende beheersen. Zij kunnen ook leren van het lezen van de Nederlandse ondertiteling.

Het is eenvoudig om bij een video op YouTube of Facebook ondertiteling te plaatsen. In deze video zie je hoe dat moet.

Wie meer wil weten over (on)toegankelijkheid van de ondertiteling, kan mijn eerdere blog over dit onderwerp lezen.

Het verschil tussen audiodescriptie en transcriptie

Door Auditieve Beperking, Blind, Doof, Slechtziend, Visuele Beperking

De concepten audiodescriptie en transcriptie worden in de praktijk vaak door elkaar gehaald. Het zijn echter twee totaal verschillende dingen. Wel is het zo dat audiodescripties en transcripties beiden entertainment toegankelijker maken voor een groter publiek. 

Wat is transcriptie?

Waarschijnlijk is een transcriptie het meest bekende concept. Bij een transcriptie wordt video of audio uitgeschreven in tekst. Door een transcript van video’s en andere media aan te bieden, kunnen mensen met een auditieve beperking ook de boodschap begrijpen. 

Close-up van een afstandsbediening waarop de knop 'Subtitle' groot in beeld is.

Twee bekende applicaties van transcripties zijn ondertiteling bij een video en een uitgeschreven tekst als alternatief van een video, podcast of andere audio. Een goed transcript bevat alle informatie die in de video wordt behandeld. Dus niet alleen gesproken teksten en gesprekken, maar ook beschrijvingen van visuele aanwijzingen, non-verbale communicatie en andere aspecten. 

Door een transcript als media-alternatief te plaatsen, voldoe je als website aan de WCAG 1.2.8: media-alternatief. Meer lezen over relevante WCAG richtlijnen? Bekijk dan ook:

Profielfoto Claire

De (on)toegankelijkheid van ondertiteling

Voor doven en slechthorenden is het heel belangrijk en handig om goed werkende ondertiteling te hebben bij televisieprogramma’s en YouTube-filmpjes. Helaas werkt die ondertiteling niet altijd even goed. Lees meer over Claire’s ervaring met ondertiteling.

Lees de blog van Claire

Wat is audiodescriptie?

Anders dan de naam doet vermoeden is audiodescriptie geen tekstuele beschrijving van audio. Audiodescriptie is namelijk een gesproken beschrijving van wat er te zien is. Waar een transcript audiovisuele content toegankelijk maakt voor doven en slechthorenden, zorgt audiodescriptie ervoor dat blinden en slechtzienden visuele content kunnen ‘zien’. 

Er bestaan verschillende vormen van audiodescripties. In films bestaat deze beschrijving vaak uit korte stukjes waar een belangrijk moment wordt toegelicht. Zo kan een kijker met een visuele beperking ook visuele hints uit de film oppakken. Ook worden scènes waar geen gesproken tekst in voorkomt beschreven. Audiodescripties in films worden op een zo natuurlijk mogelijke manier in de content verworven, zodat het de ervaring niet opbreekt. Dat betekent dat er alleen toelichting gegeven wordt op het moment dat er niet gepraat wordt in de film.

mensen in een bioscoopzaal kijken naar het scherm

Live audiodescriptie

Naast films worden live cultuur en kunstvormen, zoals dans, opera en ballet soms ook voorzien van audiodescriptie. In de praktijk gebeurt dit vaak via blindentolken die beschrijvingen doorgeven aan bezoekers doormiddel van een hoofdtelefoon. 

Profielfoto van Marrit

Audiodescriptie in de praktijk

Audiodescriptie is een beschrijving in audio van het beeld. Niet alleen de omgevingen, maar bijvoorbeeld ook de uiterlijke kenmerken van personages worden hierin omschreven. Marrit is slechtziend en wil graag dat alles dat te zien is, wordt omschreven: “Misschien is het niet altijd even interessant, maar een korte omschrijving kan al een hele toevoeging zijn, juist als je ook vogels of wind op de achtergrond hoort.”. In haar blog legt ze uit waarom ze dit belangrijk vindt.

Lees de blog van Marrit

Zelf transcripties of audiodescripties toevoegen 

Het verschil tussen transcriptie en audiodescriptie wordt dus vooral bepaald door de doelgroep. Transcriptie bestaat uit tekstuele beschrijvingen gericht op doven en slechthorenden, terwijl audiodescriptie juist visuele aspecten beschrijft voor blinden en slechtzienden. 

Diverse online tools maken het mogelijk om zelf aan de slag te gaan met transcriptie en audiodescriptie. Een voorbeeld van zo’n tool is Scribit. Via deze handige tool is het mogelijk om zelf video’s te voorzien van ondertiteling en audiodescriptie. Digitaal Toegankelijk.nl ging in gesprek met Eveline van Scribit. Lees meer over Scribit, ondertiteling en audiodescripties in het interview met Eveline van Scribit.

Waarom eenvoudige taal belangrijk is voor doven en slechthorenden

Door Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend

Voor dove en slechthorende mensen, die bij geboorte of op jonge leeftijd doof of slechthorend zijn geworden, is lezen en schrijven niet vanzelfsprekend.

Teksten in Taalniveau B1 voor doven en slechthorenden

Omdat het taalniveau van doven en slechthorenden minder goed is dan van horende mensen, is het belangrijk om in de toegankelijkheid van websites geen te moeilijke taal te gebruiken. Vaak denken mensen bij toegankelijkheid alleen aan voor de hand liggende zaken als een alt-tekst bij een afbeelding, maar minder snel aan het gebruiken van eenvoudige taal.

Taalniveau B1 staat voor eenvoudig Nederlands. De meerderheid van de bevolking begrijpt teksten die op dit niveau geschreven zijn. Een tekst op dit niveau bestaat uit makkelijke woorden die bijna iedereen begrijpt en uit korte zinnen.

In totaal zijn er 6 taalniveaus, waarbij A1 het laagste is en C2 het hoogste. Bedrijven en overheden schrijven vaak op niveau C1, maar dit niveau is niet voor iedereen goed te begrijpen.

Kenmerken van teksten op taalniveau B1:

  • Duidelijke titels en gebruik van tussenkoppen
  • Een actieve schrijfstijl waar voorbeelden in voorkomen
  • Simpele woorden die iedereen kent en begrijpt
  • Korte en heldere zinnen.
Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

In dit blog zal ik het taalbegrip en de ontwikkeling ervan bij deze groep mensen toelichten.  Ik behandel onder andere hoe doven en slechthorenden de Nederlandse taal leren en hoe zij thuis hun taalvaardigheid ontwikkelen. Ook zal ik wat meer toelichten over mijn eigen taalontwikkeling en over het onderzoek naar begrijpend lezen bij dove volwassenen, waar ik aan heb deelgenomen.

vrouw zit aan tafel met laptop en communiceert in gebarentaal

Dove en slechthorende kinderen

Kinderen die jong (vanaf hun geboorte of tijdens de kinderjaren) geconfronteerd worden met een auditieve beperking, hebben een hoor-achterstand. Dat geldt ook voor kinderen met een hoortoestel of een cochleair implantaat.

Dove en slechthorende kinderen krijgen namelijk logischerwijs minder (of zelfs geen) gesproken taal mee. Zowel thuis, op school als in andere contexten. Ze groeien op met veel ontbrekende informatie over de gesproken Nederlandse taal. 

Doordat ze minder gesproken taal meekrijgen, ontstaan er zwakheden in het toepassen van de geleerde grammatica, waardoor ze meer moeite hebben met begrijpend lezen en schrijven dan horende mensen.

Woordenschat

Je kunt je voorstellen dat als je niet hoort, er ook veel minder diversiteit zit in de woorden die je leert en onthoudt. Het verschil in woordenschat tussen dove en horende kinderen is niet alleen afhankelijk van het soort woorden, maar ook van het soort kennis dat hiervoor vereist is. Dove en slechthorenden kennen niet alleen minder woorden, ze kennen ze ook minder goed dat horende kinderen. 

Dove en slechthorende kinderen missen vooral moeilijke woorden, omdat ze niet constant alles meekrijgen. Er is namelijk veel taal nodig om moeilijke woorden te omschrijven en te leren. Juist dat stuk van gesproken taal van anderen krijgen ze niet of weinig mee. Voor een goede taalontwikkeling zijn ze vooral afhankelijk van tweetalig onderwijs op school, veel gesprekken met hun ouders en veel lezen.

Tweetalig onderwijsaanbod

Dove en slechthorende kinderen in Nederland krijgen naast Nederlandse Gebarentaal (NGT) ook gesproken Nederlands. Dat wordt in de praktijk tweetalig onderwijs genoemd. Ze krijgen basis taallessen Nederlands, die worden ondersteund met extra uitleg in NGT.

Er wordt soms ook gebruik gemaakt van Totale Communicatie (TC), soms extra ondersteund met gebaren (NmG). TC is ontstaan vanuit het idee dat communicatie belangrijker is dan taal. Oftewel: de boodschap begrijpen en kunnen overbrengen is het belangrijkst. Daarom zijn bij TC alle hulpmiddelen die je kunt inzetten om iets over te brengen, geoorloofd. Denk aan liplezen, lichaamstaal, tekenen, pantomime en pictogrammen. 

man en vrouw in cafe communiceren met elkaar in gebarentaal

Liplezen

Veel dove leren ook liplezen (spraakafzien). De meeste kinderen kunnen liplezen en gesproken woorden vormen, met ondersteunende gebaren. Voor geschreven taal is dat natuurlijk anders, ook dat draagt eraan bij dat dove kinderen de geschreven taal minder goed beheersen. 

Gebarentaal gebruikt andere grammatica dan Nederlandse taal

Daar komt nog bij dat de Nederlandse Gebarentaal (NGT) geen taal is waarin je kunt schrijven en dat deze bovendien een andere grammatica heeft dan de Nederlandse taal. In NGT zijn er bijvoorbeeld geen lidwoorden en hebben werkwoorden geen verleden tijd, behalve met een specifiek tijdsgebaar (‘gisteren’). Dove kinderen die in NGT communiceren, kunnen daardoor moeite hebben met het leren schrijven in het Nederlands.

10% van dove en slechthorende volwassenen is laaggeletterd

In 2017 heb ik meegedaan aan een onderzoek naar de leesvaardigheid en leesbehoeften van dove volwassenen. Dit onderzoek was een samenwerking tussen Dovenschap, GGMD en Koninklijke Kentalis. Het was het eerste onderzoek naar het taalniveau, de taalontwikkeling en de leesvaardigheid van dove en slechthorende volwassenen. 

Uit het onderzoek bleek dat doven en slechthorenden veel meer problemen hebben met lezen dan gemiddeld. Naar schatting is 10% van hen op volwassen leeftijd laaggeletterd. Dat betekent dat het leesniveau te laag is om zichzelf voldoende te kunnen redden in de maatschappij. 

De rol van opvoeding en het moment van doof worden

Er spelen verschillende factoren een rol bij de taalontwikkeling van dove en slechthorende volwassenen. Ten eerste het moment en de manier waarop iemand doof of slechthorend is geworden, maar ook hoe ze thuis en op school met de Nederlandse taal zijn opgegroeid. 

Hoe ik mijn taalvaardigheid heb verbeterd

Als horende peuter ben ik in aanraking gekomen met twee talen: Nederlands en Engels. Nadat ik doof ben geworden op tweeënhalf jarige leeftijd, hebben mijn ouders meteen uitgezocht hoe ze mij taal konden laten leren. Zo ben ik dankzij veel taalspelletjes met drie talen in aanraking gekomen: Nederlands, Engels en gebarentaal. Allemaal bedacht door mijn vader.

Daardoor heb ik een enorme interesse ontwikkeld in talen, in het lezen, in het schrijven, in het spreken en in het spraakafzien. Als kind heb ik altijd veel gelezen zowel in het Nederlands als Engels. 

grote toeter met bloemen erin

Veranderingen toen ik volwassen werd

Als dove volwassene merkte ik dat ik ondanks het vele lezen en schrijven, ik toch nog steeds moeite heb met bepaalde woorden, zoals lidwoorden, maar ook met de Nederlandse grammatica als geheel. Waarschijnlijk komt dit doordat ik ben opgevoed door Engelse ouders die de Nederlandse taal niet perfect beheersten.

Daarnaast keek ik vroeger als kind weinig Nederlandse televisieprogramma’s, omdat er toentertijd geen of weinig ondertiteling beschikbaar was en omdat mijn ouders weinig Nederlandse programma’s keken.

Gelukkig kan ik zeggen dat mijn Nederlands taalniveau ruim voldoende is en dat ik veel blogs en artikelen schrijf en kan delen met lezers. Ik vind boeken en tijdschriften lezen erg leuk en ontspannend.

Iedereen is uniek

Als vanzelfsprekend is iedere dove en slechthorende persoon verschillend en hun taalachtergrond en -ontwikkeling daarom ook.

Verder vind ik het erg positief dat er tweetalig onderwijs wordt geboden aan dove en slechthorende kinderen. Het is belangrijk dat ze de kans krijgen om hun taal goed te ontwikkelen. Dan gaat het om zowel begrijpend lezen, schrijven, liplezen, kunnen spreken als ook het leren van de Nederlandse Gebarentaal. Gelukkig is het aanbod nu groter dan toen ik opgroeide.

Daarom is het belangrijk dat behalve het onderwijs, ook ouders rekening houden de taalontwikkeling van jonge kinderen. Zij kunnen ervoor zorgen dat het leren van een taal (waaronder ook spreken en liplezen vallen) ook leuk en interessant wordt. Zo worden deze kinderen op latere leeftijd gestimuleerd om zelfstandig hun taal verder te ontwikkelen, tijdens hun vervolgopleiding, maar ook ‘gewoon’ door het lezen van boeken.

 

Culturele toegankelijkheid voor doven en slechthorenden

Door Auditieve Beperking, Doof, Slechthorend

Vroeger gingen weinig doven naar een museum, theater of muziekevenement, voornamelijk omdat ze het niet kunnen volgen. Het is minder interessant en zonde om te betalen voor iets wat je niet goed kunt verstaan of begrijpen.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Hoe cultuur ontoegankelijk is vanaf jeugd

Voor dove kinderen gold lang hetzelfde. In het museum moesten ze het doen met de kleine tekstjes naast de kunstwerken. Docenten of ouders zullen tussendoor wel iets uitgelegd hebben, maar er bleef ontbrekende informatie.

Horenden kregen meer informatie tijdens rondleidingen, in gesproken vorm van een medewerker of via een audio-rondleiding. Zo kregen zij niet alleen meer, maar ook boeiendere informatie dan alleen de beperkte informatie op de bordjes. Rondleidingen in de Nederlandse Gebarentaal werden nog nauwelijks aangeboden.

Hierdoor kregen doven geen informatie over kunst en geschiedenis. Als dat op jonge leeftijd al niet interessant gemaakt wordt, dan ‘klikt’ het niet bij kinderen. Met tot gevolg dat ook volwassen doven en slechthorenden minder vaak naar het museum gaan en de functie en het belang van kunst minder makkelijk begrijpen.

vrouw kijkt naar schilderij met koptelefoon op

Dove museumgids in Nederlandse Gebarentaal

Om hier verandering in te brengen zijn twee dove zussen en ondernemers van ‘Wat telt!’ samen met het FOAM (Fotomuseum Amsterdam) het initiatief ‘Musea in Gebaren’ gestart. Dit initiatief maakt kunst en cultuur toegankelijk voor doven en slechthorenden. Dit doen ze door doven op te leiden tot museumgids, zodat die rondleidingen kunnen geven in de musea. Er zijn inmiddels 15 musea die zich hebben aangesloten en structurele programma’s aanbieden in Nederlandse Gebarentaal. Tien van die musea bevinden zich in Amsterdam (zoals FOAM, het van Gogh museum, het stedelijk en ‘Rijks’). Een ander voorbeeld is het Van Abbemuseum in Eindhoven. Voor meer informatie over deze toegankelijke musea kun je hier vinden.

Mijn ervaring met Musea in gebaren

Dankzij musea in Gebaren krijgen doven nu de kans om verschillende musea met plezier te gaan bewonderen. Met een dove museumgids leren dove bezoekers over de kunst en de geschiedenis van Nederland en de wereld. Ik ben met mijn gezin een paar keren bij Van Abbemuseum geweest en heb deelgenomen aan de rondleiding in Gebarentaal. Dat was heel interessant en informatief.

Sencity, muziekevenement voor alle zintuigen

Ook muziekevenementen zijn vaak niet goed toegankelijk voor doven. Daar is sinds 2003 verandering in gekomen. Er wordt elk halfjaar een speciaal muziekevenement voor doven en slechthorenden georganiseerd: Sencity.

Op dit evenement zijn speciale zingtuigprikkelende faciliteiten aanwezig: muziek wordt vertaald naar geur, smaak, tekst, beeld en trillingen met een triplaat in een zaal. Het doel van Sencity is om een vertaling te maken van de passie en emotie uit de muziek naar alle mogelijke zintuigen in plaats alleen van het gehoor. Een deel van de optredens wordt vertaald door muziektolken en signdancers. Met de Sensefloor, een trillende vloer die kleuren laat zien, kunnen bezoekers muziek voelen.

mensen op een feest van achter gezien met hun handen in de lucht

Mijn ervaring met Sencity

Ik ben met mijn horende man en horende vriendin (zij heeft een dove broer) meteen naar de eerste editie in Rotterdam geweest. Het was een prachtige ervaring voor mij: Ik kwam ogen te kort, er viel zoveel te beleven en te ervaren! Ik had toen nog geen cochleair implantaat (CI), dus ik kon alleen van de muziek genieten via andere zintuigen dan horen. Er ontstond een soort visuele muziek, een heel andere manier van genieten en ervaren. Daarna ben ik nog een aantal keren naar Sencity gegaan. Het blijft een prachtig muziekevenement. Nu ik een CI heb, genoot ik ook van het muziekgeluid. Ook is weerzien van van bekende doven, klasgenoten en vrienden altijd leuk.

Een ander voorbeeld van een speciaal muziekevenement is Mutesounds. Het doel van Mutesounds is vergelijkbaar met dat van Sencity, maar hierbij komen ook kunst, poëzie, comedy en theater aan bod. Het initiatief is gestart als afstudeerproject van een aantal studenten Cultureel Maatschappelijke Vorming.

Muziek- en theatervoorstellingen in gebarentaal

Naast musea en muziekevenementen, wordt er ook steeds meer aandacht besteed aan het toegankelijk maken van muziek- en theatervoorstellingen voor doven en slechthorenden.

Doven en slechthorenden bezoeken graag theatervoorstellingen, musicals en cabaret. Bij een voorstelling of concert missen zij de hele of delen van de voorstelling. Met een gebaren- of schrijftolk erbij is het mogelijk om de live-voorstelling volledige te beleven.

Stichting Theater met Tolk is sinds 2017 actief en wil Nederlandse theaters, muziekpodia en festivals toegankelijk maken voor doven en slechthorenden. Daarnaast adviseren ze theaters, muziekpodia, gezelschappen en orkesten bij het toegankelijk maken van hun activiteiten.

een volle theaterzaal met een acteur op het podium

Grote producties

Soms wordt er ook voor grote producties speciale moeite gedaan om deze toegankelijk te maken. In 2018 werd dat gedaan voor de musical Soldaat van Oranje. De hele zaal zat vol met doven en slechthoren en hun horende familie en vrienden. De hele voorstelling werd getolkt in Nederlandse Gebarentaal en ondertiteling (eigenlijk boventiteling). Ik ben er geweest met mijn man. Dat was een prachtige voorstelling, die ik dankzij de gebarentolken op het scherm boven het theater kon volgen.

Muziektolken en Signdancers op TV

Muziektalken en signdancers zorgen ervoor dat niet alleen de tekst, maar ook de muziek visueel gemaakt wordt. De tekst wordt poëtisch en ritmisch vertaald naar gebarentaal. Ook de zanglijn, melodieën en het ritme van de muziek zijn hierbij belangrijk. De muziek wordt overgebracht door gebruik van beweging en mimiek. Door middel van deze combinatie kan de sfeer van een lied worden weergegeven, zodat dove en slechthorende mensen ook kunnen genieten van muziek.

Muziektolken en dove signdancers hebben een tijdje gelobbyd bij de NPO om muziekevenementen op TV beter toegankelijk te maken. Zo is er een samenwerking ontstaan tussen de muziektolken, signdancers en de NPO en AVROTROS. Er zijn afspraken gemaakt om onder andere The Passion en het Eurovisie Songfestival uit te zenden via NPO Extra in toegankelijke vorm.

Eurovisie Songfestival

Tijdens het Songfestival van 2019 – dat door de Nederlandse Duncan Laurence gewonnen is – zijn er voor het eerst ook liedjes ‘gesigndancet’. Dit was erg succesvol en bovendien een dubbel feest, omdat Nederland met Duncan Laurence gewonnen heeft. Er kwamen veel mooie complimenten van dove en slechthorende, maar ook horende kijkers. Ook dit jaar werd het songfestival weer toegankelijk gemaakt op dezelfde manier.

Mijn ervaring

Ik vind het echt geweldig dat er steeds meer gebarentaal in de maatschappij gebruikt wordt en dat het ook steeds meer geaccepteerd wordt. Het is hard werken voor doven, die museumgids of signdancer willen worden en daarmee ook deelnemen aan een voorstelling, museumtentoonstelling of muziekevenement.

Het is een compleet verschil met 30 jaar geleden. In mijn jeugd waren er weinig culturele instellingen of evenementen toegankelijk voor doven. Ik kon alleen gebruik maken van (tele)tekst en bordjes met informatie. Deze acceptatie en mogelijkheid tot deelname is echt een droom voor de dovengemeenschap.

Hoe ik omga met mijn auditieve beperking

Door Auditieve Beperking, Doof

Ik leef al ruim 42 jaar met mijn auditieve beperking. Dat gaat in het algemeen goed, zonder grote problemen of beperkingen. Maar het is zeker niet vanzelfsprekend. In deze blog vertel ik meer over hoe ik opgegroeid ben, hoe ik ermee omga, welke problemen ik tegenkom en hoe ik die aanpak.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

Mijn jeugd

Toen ik tweeënhalf was, ben ik doof geworden als gevolg van een hersenvliesontsteking. Hierdoor ben ik volledig doof met een gehoorverlies van 120dB. Mijn ouders zijn meteen begonnen met uitzoeken hoe een doof kind toch gewoon naar school kan, kan opgroeien in een horende maatschappij en hoe je met elkaar kunt communiceren, door bijvoorbeeld liplezen en gebarentaal.

Claire als vijfjarige met haar gehoorapparaat

Afbeelding: Ik toen ik vijf was met mijn gehoorapparaat

Communicatie en talen

Mijn moeder wilde gebarentaal leren, zodat zij met mij kon communiceren. Mijn vader richtte zich vooral op het liplezen en spreken. Dat deden ze zowel in het Nederlands als Engels, want mijn ouders zijn Brits. Een deel van mijn familie woont in Londen en Amerika. Zo ben ik met drie talen – Nederlands, Engels en Gebarentaal – opgegroeid.

Als kind kon ik me redelijk goed aanpassen in communicatie door liplezen en spreken en te leren herkennen wat het verschil is tussen Nederlands en Engels. Op mijn dovenschool werd tweetalig les gegeven met Nederlands en Gebarentaal. Daar heb ik de Nederlandse Gebarentaal geleerd.

In mijn kinderjaren kreeg ik logopedie op school om nog beter te spreken en liplezen. Thuis oefende ik dan verder met mijn vader. Ik vond het altijd erg leuk om met talen bezig te zijn, ik vroeg mijn vader vaak om ‘taalspelletjes’, zowel in het Nederlands als Engels.

Wanneer wij bij mijn familie in Engeland gingen logeren, oefende ik vaak nieuw Engelse woorden of liedjes, zodat ik aan mijn grootouders kon laten horen wat ik geleerd had. Met mijn familie communiceer ik in het Engels en ze hielden altijd veel rekening met mijn doofheid en praatten rustig. Mijn opa kende een paar Nederlandse woorden en ook een paar gebaren. Hij kon ook goed vingerspellen. Hierdoor kon ik hem beter verstaan en ging onze communicatie vlotter.

Het dragen van gehoorapparaten

Op de dovenschool droeg ik twee ouderwetse gehoorapparaten. Het was toen verplicht om als doof kind een gehoorapparaat te dragen. Dit kwam doordat men dacht dat het beter was voor de ontwikkeling van kinderen om met geluiden en klanken het gehoor te stimuleren.

De gehoorapparaten hebben mij echter nooit geholpen, want ik voelde alleen trillingen in mijn oor, echt ‘horen’ kon ik niet. Toen ik naar de middelbare school voor slechthorenden ging, ben ik gestopt met het dragen van mijn gehoorapparaten. Zo leefde ik letterlijk in een ‘stille wereld’, maar dat heeft mij niet echt gestoord of beperkt bij mijn verdere ontwikkeling. Ik moest zeker wel harder werken om alles zo goed mogelijk te kunnen volgen. Ik deed vaak een extra stapje met behulp van liplezen, vragen om een herhaling, of soms via schriftelijke communicatie, als het nodig was.

Hoe anderen mij benaderen

Als kind en puber leefde ik tussen verschillende werelden en culturen, met name de horende, slechthorende en dove wereld, maar ook in de Nederlandse en Engelse cultuur. Zo leerde ik al op jonge leeftijd dat er verschillende talen en mogelijkheden op de wereld zijn. Hierdoor kon ik me makkelijker en sneller aanpassen.

Ik ga nog steeds met zowel dove, slechthorende als horende vrienden om. Uiteraard kost communicatie met horende vriendinnen meer energie, maar door rustig te praten en meer tijd te nemen gaat het prima. Het heeft geen invloed op de vriendschap. Op een feestje van een horende vriendin is het soms wel lastig, als ik een deel van aanwezigen niet ken, is het lastig om te communiceren. Toch kan ik van het feestje genieten, door het luisteren naar muziek, om me heen te kijken en genieten van lekker eten. Zo vind ik het toch gezellig.

Het is mij altijd opgevallen dat sommige mensen, met name volwassenen die nooit ervaring hebben met dove kinderen of jongeren, moeite hebben om met mij te praten. Ze zien mij als een ‘zielig meisje’ dat niets kan horen en behandelen me alsof ik een ontwikkelingsachterstand heb opgelopen. Maar eigenlijk heb ik me nooit zielig gevoeld. Ik vond het wel vervelend als men mij ging ‘bemoederen’, en mij ongevraagd hulp of advies gaf over hoe ik mijn toekomst moest aanpakken.

Harder werken dan de rest

Een voorbeeld van een negatieve ervaring was toen ik de laboratoriumopleiding volgde. Er is veel onwetendheid en onervarenheid bij docenten en mentoren als het gaat om omgaan met een dove studente. Daardoor hebben sommige docenten niet altijd goed gehandeld. Daardoor moest ik me extra bewijzen door goede cijfers te halen om aan te tonen dat ik prima kan leren. Het belangrijkste was het behalen van mijn MBO 4 diploma. Tijdens de diploma-uitreiking heeft mijn mentor haar excuses aangeboden, omdat zij zo weinig vertrouwen in mij had en toch ongelijk had gekregen.

In een horende maatschappij moet ik als dove extra hard werken en bewijzen dat ik toch – net als een horend persoon – prima kan functioneren, zoals door het behalen van mijn rijbewijs. De meeste mensen vergeten dat mijn enige beperking is dat ik niet kan horen. Het is zeker geen lichamelijke of verstandelijke beperking. Communicatie is uiteraard een uitdaging, maar niet onmogelijk. Zolang je maar rustig praat, dan kan ik de meeste gesprek prima verstaan door liplezen.

Hulpmiddelen

Van kinds af aan heb ik thuis een aantal hulpmiddelen, zoals een alarmsysteem met knipperlicht en een trilpager voor de deurbel en wekker. Bij het aanbellen gaat een licht knipperen in de woonkamer of gaat de trilpager trillen. De wekker heeft een aangesloten trilplaat, die ik onder mijn kussen kan leggen. Zo word ik ‘trillend’ gewekt.

trilpager

Afbeelding: Trilpager

Knipperlicht op het laboratorium

Ook kunnen er hulpmiddelen gebruikt worden op de werkvloer. Vroeger werkte ik bij een allergie-centrum in Weert, waar de werkgever rekening hield met mijn doofheid. Zo heeft hij een alarmsysteem met een knipperlicht op het laboratorium laten installeren, dat afgaat als er wordt aangebeld door bijvoorbeeld de postbode of door een patiënt die voor bloedafname langskwam.

wekker met trilplaat

Afbeelding: Mijn wekker met trilplaat

Cochleaire implantaat (CI)

Ik heb mijn doofheid altijd geaccepteerd maar ergens was ik wel nieuwsgierig hoe het zijn om weer te kunnen ‘horen’. Na de geboorte van mijn zoon begon ik wel erg nieuwsgierig te worden naar hoe mijn baby zou klinken, hoe hij zou lachen, huilen en brabbelen. Ook zag ik om me heen meer dove kennissen en vrienden die een CI namen. Vaak waren ze erg enthousiast en positief. Dat zette mij aan het denken en ik ging serieus nadenken om alsnog een CI-onderzoek te vragen. Ik had eigenlijk niets te verliezen als ik toch een negatief advies zou krijgen, dan zou ik mijn doofheid natuurlijk accepteren en verder gaan met mijn leven. Na veel gesprekken met mijn man en familie heb ik de knoop doorgehakt en ik ben langs mijn huisarts gegaan om een verwijsbrief te vragen. Uiteindelijk ben ik door de KNO-arts in Helmond doorverwezen naar een CI-team van het UMC in Maastricht.

Het CI-traject

Het voortraject bij het UMC Maastricht ging veel sneller dan ik gedacht had. Ik moest een paar keer langskomen voor allerlei onderzoeken (gehoortesten, evenwichtsonderzoek, psychologisch onderzoek, etcetera). Uiteindelijk kreeg ik groen licht om een CI te kunnen ontvangen. Ik had ook al aan het CI-team verteld dat mijn gehoorzenuwen misschien wel beschadigd zou zijn, maar een MRI-scan en CT-scan wezen uit dat mijn gehoorzenuwen nog intact waren. De operatie kon tot mijn verbazing snel plaatsvinden, terwijl ik pas net op de wachtlijst stond. Ik begon vóór de zomer 2011 met het traject via de huisarts en in maart 2012 ben ik al geopereerd voor een CI in mijn linkeroor. Vervolgens is in mei 2012 mijn CI aangesloten bij het Audiologisch Centrum Brabant in Eindhoven. Sindsdien bevalt dit me prima. Elke vijf jaar krijg ik nieuw CI.

cochleair implantaat

Afbeelding: Mijn CI

Voor het eerst stemmen horen van mijn man en zoon

Het is ruim 9 jaar geleden dat ik de eerste geluiden hoorde met mijn CI. Het verraste me dat ik al op de eerste dag na het aansluiten van mijn geluidsprocessor meteen iets kon horen. Het was heel bijzonder om de stemmen van mijn man en zoon te horen. Ik kan nog steeds genieten van de geluiden om mij heen. In het begin moest ik echt erg wennen aan opvallende geluiden in huis, zoals de afzuiger tijdens het koken, strijken, het omslaan van een krant en mijn eigen voetstappen. Soms vind ik het geluid te heftig en zet ik mijn CI even uit. Langzaamaan kan ik geluiden, behalve horen, ook herkennen, zoals de magnetronpiep, de waterkoker, auto’s en de voetstappen van mijn zoon.

Genieten van muziek

Ook geniet ik veel van muziek die ik nu zonder voelen kan horen. Ik kan muziek nu beter horen dan alleen door het te voelen via de luidsprekers, want nu hoor ik soms ook muziekinstrumenten die ik niet kan voelen. In mijn auto heb ik altijd muziek aanstaan, behalve als de batterij van mijn CI leeg is. Thuis kan ik dankzij een speciale streamer die aangesloten is op de televisie overal muziek horen.

Ik ben twee keer naar prachtige concerten van Kyteman en Caro Emerald geweest, wat prachtige ervaringen waren.

Ik zal nooit spraak kunnen verstaan zonder liplezen (bij mijn laatste CI-testen is dat bevestigd), maar door het omgevingsgeluid en het beter kunnen horen van muziek ben ik alsnog dolblij met mijn CI. Ik geniet elke dag van wat ik kan horen en ontdek steeds nieuwe geluiden. Het blijft wel een hulpmiddel. Mijn doofheid zal altijd blijven, hoe goed ik ook hoor met mijn CI.

Acceptatie

Ik heb mijn doofheid voor een groot deel geaccepteerd en pas me goed aan aan de maatschappij. Tegelijkertijd ervaar ik soms wel tegenslagen en obstakels, maar doof zijn heeft mijn leven niet echt beperkt. Het is vooral de maatschappij die beperkt is, door onwetende of onwillige mensen, juist hún beperking geeft mij een auditieve beperking.

Ik vind het belangrijk dat dove en slechthorende mensen, net als alle andere gehandicapten gehoord en gezien mogen worden in de wereld. We hebben dezelfde rechten als horende en niet-gehandicapte mensen. Door het inzetten van zichtbare gebarentolken op TV en de erkenning van Nederlandse Gebarentaal zullen meer mensen in aanraking komen met – en leren over de dove gemeenschap. Daarmee hoop ik dat er meer begrip en erkenning komt voor de dove gemeenschap en dat onze deelname aan de maatschappij steeds meer wordt geaccepteerd. Dat is een echt inclusieve samenleving.