Skip to main content
Category

Doofblind

Wat houdt digitale toegankelijkheid in als je doofblind bent?

Tips voor toegankelijke presentaties, lezingen en keynotes

Door Auditieve Beperking, Doof, Doofblind, Slechthorend, Tips & Trics, Tools, Visuele Beperking, WCAG

Waar corona een streep door fysieke evenementen zette, gingen organisaties door met online bijeenkomsten, evenementen en beurzen. Maar niet zonder slag of stoot. Want, hoe zorg je voor een stabiele internetverbinding terwijl je online presenteert? Hoe zorg je dat alle deelnemers met elkaar en met de presentatie kunnen communiceren? Je doet er tijdens een presentatie of lezing goed aan, om aan de ruim 4 miljoen Nederlanders met een beperking te denken.

Toegankelijkheid: tips voor organisatoren van online evenementen

Helaas zal niet iedere evenement-organisator over genoeg geld, tijd of kennis beschikken om álles te kunnen doen, voor een evenement voor iedereen. Maar, goed nieuws: ook zij kunnen ervoor zorgen dat hun online evenement toegankelijk is voor een groot publiek.

1.  (Digitale) hand-outs

Indien mogelijk, voorzie de deelnemers van het online evenement van hand-outs of de slides van presentaties. Op deze manier kunnen zij tekst, afbeeldingen en andere informatie op hun eigen tempo teruglezen. Het is een kleine moeite, terwijl je hier een groot deel van de bezoekers een plezier mee doet.

Mensen overleggen over presentatie hand-outs

2.  Live vertolking en ondertiteling

Waarom zouden persconferenties van de Rijksoverheid wel voorzien zijn van een gebarentolk, maar jouw evenement niet? Door de gesproken teksten in presentaties en evenementen live te laten vertolken naar gebarentaal wordt het evenement in een klap toegankelijker voor zo’n 1,5 miljoen doven en slechthorenden in Nederland. Stichting register Tolken Gebarentaal en Schrijftolken heeft een overzicht van in Nederland gekwalificeerde tolken gebarentaal. Via de website kunnen organisaties eenvoudig in contact komen met een tolk.

Een andere tip is het werken met automatische ondertiteling voor digitale evenementen. Afhankelijk van het platform waar het evenement op uitgezonden wordt, zijn er verschillende mogelijkheden.

3.  Toegankelijk platform

Het is interessant om kritisch te kijken naar het platform waar het digitale evenement plaatsvindt. Je kan als organisatie nog zo veel tijd stoppen in het toegankelijk maken van een presentatie, maar als bezoekers niet bij de presentatie kunnen komen, dan houdt het op.

Test bijvoorbeeld of het platform gebruikt kan worden via een toetsenbord (in plaats van een muis). Of in hoeverre schermlezers in staat zijn de tekst op te lezen naar deelnemers met een visuele beperking. Lees onze tips voor het testen van de toegankelijkheid van een website om zelf de toegankelijk van een (mogelijk) platform te testen.

Wil je de zekerheid hebben dat een platform door alle bezoekers gebruikt kan worden? We helpen je graag verder.

4.  Transcript van opgenomen beelden

Vaak worden online presentaties en lezingen opgenomen zodat ze later (opnieuw) bekeken kunnen worden. Als tip 2 in acht is genomen, is de video van de presentatie al voorzien van ondertiteling en zelfs in gebarentaal te begrijpen. Nog een stapje verder gaan? Transcribeer de gesproken tekst en publiceer deze online.

Met de tools van nu, hoeft het niet veel werk te zijn om een video’s naar tekst om te zetten. Software, zoals AmberScript, maakt het mogelijk om gesproken tekst automatisch om te zetten naar uitgeschreven tekst.

Transcripties bieden de mogelijkheid om later rustig terug te lezen. Naast een enorm gemak voor de bezoekers van je evenement biedt een uitgeschreven versie van een presentatie nog een kans: verbeterde SEO-waarde van je website. Een win-win-situatie dus!

Een volle zaal mensen luistert of kijkt naar een presentatie

Toegankelijkheid: tips voor sprekers op online evenementen

Uiteraard ligt de verantwoordelijkheid voor toegankelijke online evenementen niet alleen bij de organisatoren. De sprekers hebben net zoveel verantwoordelijk. Goed om te weten als spreker: de stappen die je kunt zetten om jouw presentatie toegankelijker te maken, zijn voor jou relatief eenvoudiger dan voor de organisatie.

Toegankelijke slides en presentaties

Zorg dat de slides en presentatie toegankelijk zijn opgebouwd: maak het font minstens 18 pixels groot en pas de juiste kleurcontrasten toe (minimaal 4,5:1). Ook hier geldt: volg de webrichtlijnen van de WCAG. Deze richtlijnen zijn over de jaren getest en bijgesteld, waardoor ze je zeker zullen helpen bij jouw presentatie.

Gesproken alternatieve beschrijvingen

Illustraties, grafieken en afbeeldingen zijn onlosmakelijk verbonden met presentaties. Blinden en slechtzienden zullen de informatie uit deze grafische elementen niet of minder goed meekrijgen. Beschrijf daarom visuele elementen in je presentatie zo veel mogelijk.

Beschrijf sprekers

Belangrijk in settings waar meerdere personen een presentatie geven: geef aan wie er aan het woord is. Op deze manier is het voor online bezoekers met een visuele beperking duidelijk te volgen wie wat toe te voegen heeft aan een gesprek.

De digitale (on)toegankelijkheid van ondertiteling

Door Auditieve Beperking, Doof, Doofblind, Slechthorend

Voor doven en slechthorenden is het heel belangrijk en handig om goed werkende ondertiteling te hebben bij televisieprogramma’s en YouTube-filmpjes. Helaas werkt die ondertiteling niet altijd even goed.

In dit blog leg ik uit hoe ondertiteling in Nederland is ontstaan, hoe het werkt, welke wetgeving rondom ondertiteling er is en wat er aan de huidige situatie verbeterd dient te worden.

Profielfoto Claire

Claire Meijer

Claire is zelfstandig ondernemer en zet zich met haar bedrijf Klinktprima.nl in voor mensen met een auditieve beperking op de arbeidsmarkt. Ze is zelf doof en woont met haar man en haar zoontje in Helmond.

40-jarig jubileum van ondertiteling bij de publiek omroep

In 1980 werd ondertiteling in Nederland met de eerste ondertitelapparatuur handmatig ontwikkeld. Het eerste programma in Nederland dat ondertiteld was, was het journaal. In 1992 werd vervolgens teletekstpagina 888 opgezet, waarmee kijkers ondertiteling bij televisieprogramma’s of het journaal aan kunnen zetten. In de loop der jaren is het gebruik van ondertiteling verder uitgebreid en verbeterd.

jongen in geel shirt kijkt naar oude televisie

Samenwerkingsverband Ondertitel Alle Programma’s

Om ervoor te zorgen dat de omroepen kwalitatief goede ondertiteling verzorgden, werd in 2009 het Samenwerkingsverband Ondertitel Alle Programma’s – of SOAP! – in het leven geroepen. SOAP! bestond uit samenwerkende landelijke belangenorganisaties voor doven en slechthorenden.

Het samenwerkingsverband vroeg continu aandacht voor de ondertiteling van Nederlandstalige televisieprogramma’s, bioscoopfilms, instructie- en voorlichtingsfilmpjes. Ook hield SOAP! in de gaten of omroepen de wettelijk voorgeschreven hoeveelheid ondertiteling realiseerden en formuleerden ze politieke actiepunten.

Helaas is het project in 2015 gestopt, maar de belangenorganisaties (o.a. Dovenschap) en Ieder(in) lobbyen via andere wegen proberen zo te zorgen voor zoveel mogelijk kwalitatieve ondertiteling.

Ondertiteling vastgelegd in de wet

Inmiddels geldt sinds 1 januari 2008 een wettelijk verplichting tot ondertiteling. Dit komt voort uit het feit dat de media de samenleving via publieke en commerciële omroepen informeren. Bij die samenleving horen natuurlijk ook de mensen met een beperking. Daarom moeten de media zich inzetten voor toegankelijkheid door onder andere het toevoegen van ondertiteling, maar bijvoorbeeld ook door de inzet van gebarentolken.

Hand met afstandsbediening en op de achtergrond een onscherpe televisie

Verbeteren van de voorzieningen

Ondanks dat er al veel verbeterd is rondom ondertiteling, valt er nog een hoop te winnen. Gezamenlijke belangorganisaties hebben daarom in februari 2020 een klachtenbrief opgesteld gericht aan het ministerie van OCW (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap).

In de brief worden grofweg de volgende punten gemaakt:

  • De kwaliteit en toegankelijkheid van ondertiteling moet beter.
  • Het minimale percentage van de programma’s op televisie die ondertiteld dienen te worden, moet omhoog. Die percentages zijn nu heel laag, van 5% tot 15% afhankelijk van of het een regionale of landelijke omroep betreft.
  • Men vindt dat er duidelijke maatregelen opgesteld moeten worden om ervoor te zorgen dat media voor iedereen toegankelijk zijn.

En niet zonder succes! Tijdens de jaarlijkse Wereld Televisie Dag op 23 november werd in de Eerste en Tweede Kamer besloten dat er concrete afspraken gemaakt worden om de kwalitatieve en kwantitatieve doelen voor toegankelijkere televisie te behalen.

Hoe ik ondertiteling ervaar

Ondertiteling op de Nederlandse televisie

Wanneer ik televisie kijk, maak ik altijd gebruik van ondertiteling. Ik zet dan via de vaste instellingen de ondertiteling aan. Er is uiteraard ook ondertiteling van Teletekst, via 888. Deze TT888 vind ik minder prettig, vanwege het contrast tussen de verschillende kleuren in het blok.

Vaak werkt ondertiteling bij de publieke omroep en via NPO Gemist redelijk goed. Wel is er soms sprake van een storing of loopt de ondertiteling achter bij live-televisie. Dit kan zeker beter, als we bijvoorbeeld kijken naar de Engelse omroep BBC. De ondertiteling daar is niet alleen kwalitatief beter, maar ook beter gesynchroniseerd.

Over de commerciële omroepen ben ik minder tevreden. Voor een kwart van de Nederlandse programma’s van de commerciële omroepen is geen ondertiteling beschikbaar. De ondertiteling loopt ook vaak heel erg achter.

Een laptopscherm met daarop meerdere zoekresultaten op YouTube

Ondertiteling op YouTube

Veel filmpjes hebben bijvoorbeeld alleen de automatische ondertiteling van YouTube en die wordt meestal als zeer slecht beoordeeld door doven en slechthorenden.

Helaas is er op YouTube weinig ondertiteling beschikbaar. De meeste mensen plaatsen YouTube video’s zonder ondertiteling. Uit onwetendheid of luiheid. De automatische ondertitelingsfunctie van YouTube biedt helaas ook geen soelaas. Deze ondertiteling komt bijna niet overeen met wat er gezegd wordt in een filmpje. Woorden worden veranderd in andere woorden en zinsconstructies en interpunctie kloppen zelden.

Het is heel eenvoudig om zelf ondertiteling toe te voegen aan je YouTube-filmpje, maar helaas nemen mensen meestal deze moeite niet.

Conclusie

Ik ben erg blij dat de mediawet ondertiteling verplicht en dat er belangenorganisaties zich hard maken om het aanbod te verhogen en de kwaliteit te verbeteren. Zowel op televisie als online. Dat is echt nodig, want zonder ondertiteling mis ik – net als alle doven en slechthorenden – niet alleen de complete beleving van een video, maar ook veel cruciale informatie. En uiteindelijk willen we dat iedereen in Nederland mee kan doen.

In deze innovatieve toegankelijkheidsprojecten investeert de EU

Door ADHD, Auditieve Beperking, Autisme, Blind, Cognitieve Beperking, Doof, Doofblind, Visuele Beperking, WCAG, Wetgeving

Het volledig toegankelijk maken van het internet en online producten vereist samenwerking. Niemand is in staat om deze immense klus alleen te klaren. Gelukkig hoeft dit ook niet. Wereldwijd wordt kennis gedeeld om gezamenlijk tot de beste oplossing te komen. Een goed voorbeeld hiervan is de initiator van digitale toegankelijkheid; de World Wide Web Consortium (W3C). 

Deze internationale gemeenschap bestaat uit vrijwilligers, werknemers en adviseurs uit de hele wereld die samen de webstandaarden voor het internet ontwerpen, zoals HTML, XHTML, XML, CSS en de Web Content Accessibility Guidelines, de richtlijnen rondom digitale toegankelijkheid.

Wereldwijd wordt collectief gewerkt aan een inclusiever internet. Ook de Europese Commissie doet dit op verschillende manieren. In dit artikel lees je meer over de rol die Europa heeft bij het creëren van een toegankelijker internet. 

Europese wetgeving op het gebied van digitale toegankelijkheid

De wetgeving van de Europese Unie (EU) met betrekking tot digitale toegankelijkheid vindt zijn oorsprong in de Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD) van de Verenigde Naties (VN). In artikel 9 van deze conventie is afgesproken dat lidstaten van de Europese Unie de juiste maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking op een gelijke basis kunnen deelnemen aan de samenleving als mensen zonder beperking. En aangezien het internet een belangrijk onderdeel is van de samenleving, geldt die gelijke basis ook hier. 

Het atomium in Brussel

Aangezien ‘Gelijk meedoen’ een nogal breed begrip is, zijn er initiatieven gestart om concretere richtlijnen op te stellen. De Web Accessibility Directive van 2016 is hier een goed voorbeeld van. In dit initiatief is opgenomen dat websites en apps van overheden uit heel de EU voldoen aan de volgend eisen:

  • Iedere website of app moet voorzien zijn van een toegankelijkheidsverklaring.
  • Websites en apps moeten hun gebruikers de mogelijkheid geven om feedback achter te laten op het moment dat ze toegankelijkheidsproblemen op de website of app tegenkomen. 
  • Lidstaten moeten regelmatig de websites en apps van organisaties uit de publieke sector monitoren en verslag uitbrengen over de resultaten.

Deze actiepunten klinken mooi op papier, maar zonder controle en handhaving zal er in de praktijk weinig veranderen. Uit onderzoek van Digitaal Toegankelijk.nl bleek bijvoorbeeld dat ruim 71 procent van de overheidswebsites niet digitaal toegankelijk zijn.

blonde vrouw in rolstoel op een weg

Investeringen in toegankelijke projecten

Gelukkig werkt de Europese Unie op meerdere manieren aan een toegankelijker Europa. Naast wet- en regelgeving wordt er ook Europees geld geïnvesteerd in innovatieve projecten die streven naar meer mogelijkheden voor mensen met beperkingen. De Europese Commissie financiert projecten die gericht zijn op zowel mensen met een fysieke- als een cognitieve beperking. Centraal in dit project staat digitale inclusiviteit. 

Waar steekt de Europese Commissie dan precies geld in? En – nog belangrijker – welk resultaat levert dit op? Hieronder licht ik enkele persoonlijke favorieten toe uit de lijst met door de EU gefinancierde projecten voor techniek achter toegankelijkheid.

Initiatieven voor mensen met auditieve of visuele beperkingen

1. BlindPAD

Braille is een speciaal voor blinden ontwikkeld lees- en schrijfalfabet. Teksten worden omgezet in stippen, waardoor geschreven boodschappen ook voor mensen zonder zicht begrepen kunnen worden. Dit zal waarschijnlijk geen onbekende techniek zijn. Wat voor mij verrassender was, was het feit dat er geen alternatief voor braille bestaat in de grafische communicatie. 

een bureau met daarop een schermpje met een grafische vorm dat door het blindpad wordt weergegeven in puntjes

Bron foto: Techcrunch

Want hoe leren blinde en slechtziende kinderen bijvoorbeeld wiskundige vormen? Om dit probleem op te lossen, is door een team van specialisten gewerkt aan BlindPAD: een handige tool die grafische informatie omzet naar begrijpelijke informatie voor blinden en slechtzienden. De hardware bestaat uit een vierkante doos met 192 pinnen. Deze pinnen worden door software bestuurd, zodat ze visuele boodschappen over kunnen brengen. 

De Europese Unie heeft het prototype – dat een succes bleek – gefinancierd. In de toekomst hopen de mensen achter BlindPAD dat de hardware in scholen, bij rehabilitatie en bij mensen thuis kan worden ingezet.

Financiering: €1.999.999,-

2. SUITCEYES

Het doel van SUITCEYES is het verbeteren van de onafhankelijkheid van mensen die doofblind zijn. Doofblindheid is wanneer een visuele beperking samengaat met ernstige gehoorproblemen. 

Voor mensen die doofblind zijn is SUITCEYES ontwikkeld. Het product is draagbare hardware die op het bovenlichaam gedragen wordt. Het prototype is gericht op het verbreden van de omgeving, het vergroten van de communicatiemogelijkheden en het verbeteren van de interactiviteit van doofblinden. 

Financiering: € 2.359.963,-

3. ABBI

Een ander innovatief product gericht op het verbeteren van de interactiemogelijkheden van blinden is ABBI. Dit project werkt aan een product dat als een armband gedragen kan worden. De armband geeft de gebruiker auditieve informatie over de omgeving en het eigen lichaam. Hierdoor is de gebruiker in staat om een beter beeld te krijgen van wat er in de directe omgeving gebeurt. Nog belangrijker: het verkleint het risico om buitengesloten te worden.

Financiering: €1.849.995,-

Initiatieven voor mensen met cognitieve beperkingen

1. GABLE

Voor mensen met Cerebrale Parece, de medische term voor een hersenbeschadiging, kunnen alledaagse activiteiten al een obstakel zijn. GABLE heeft als doel om motorische vaardigheden en de hand-oog coördinatie van mensen met hersenbeschadiging te verbeteren. Dat doen ze door middel van een social platform vol met gepersonaliseerde en multiplayer games. Via GABLE kunnen gebruikers online spelen met mensen met een hersenbeschadiging vanuit heel de wereld. Digitale inclusiviteit én verbinding op z’n best!

Financiering: €997.767,50

2. DE-ENIGMA

Sociale robots worden in de wetenschap veel ingezet om tot innovatieve sociale oplossingen te komen. Denk bijvoorbeeld aan sociale robots die eenzame ouderen gezelschap houden en helpen om de cognitieve vaardigheden scherp te houden. Een innovatieve toepassing van social robots is terug te vinden in de oplossing voor kinderen met autisme van DE-ENIGMA.

Een vrouw en een jongetje kijken naar een kaart met gezichtjes met verschillende emoties. Op de achtergond staat een robot, wiens emotie ze proberen af te lezen.

Bron foto: Cordis

Mensen met autisme kunnen zich niet verplaatsen in anderen zoals mensen zonder autisme dat kunnen. Zeker voor kinderen is het moeilijk om te begrijpen wat anderen denken. De robot assistent van DE-ENIGMA helpt kinderen om zich meer in te leven in anderen. Dat doet hij door de kinderen te helpen om verschillende emoties en gezichtsuitdrukkingen te herkennen. Deze vaardigheden kunnen de kinderen later toepassen in interpersoonlijk contact.

Financiering: €3.904.187,75

3. FocusLocus

Ongeveer 7% van de bevolking heeft door ADHD moeite met leren, gedragsproblemen en voelt zich door de beperking buitengesloten. Het FocusLocus project helpt kinderen om de gevolgen van het leven met ADHD te begrijpen en ermee om te leren gaan, wat moet resulteren in zo min mogelijk sociale exclusie.

FocusLocus bereikt dit door kinderen spelenderwijs te laten leren middels gamificatie, waarbij gewerkt wordt aan cognitieve trainingsmethoden die hen helpen om hun mentale en motorische vaardigheden te verbeteren. FocusLocus heeft de software REEFOCUS ontwikkeld, waarmee kinderen online hun cognitieve vaardigheden verbeteren. De oplossing wordt geroemd om de lage kosten, de afwezigheid van bijwerkingen en de aantrekkelijkheid voor kinderen.

Financiering: €999.562.50

Innovatieve oplossingen van Nederlandse bodem

Ook in Nederland bevinden zich noemenswaardige projecten. Eerder spraken wij bijvoorbeeld met Envision, het bedrijf dat artificial intelligence inzet om blinden en slechtzienden te helpen met zien, lezen en het ervaren van de wereld. De Haagse startup stelt blinde gebruikers in staat om hun omgeving te ‘zien’.

Niet alle projecten zijn gericht op de eindgebruikers: mensen met een beperking. Andere technieken stellen juist marketeers en webdevelopers in staat om gemakkelijk hun website digitaal toegankelijk te maken. Neem bijvoorbeeld de Nederlandse startup Aally. Dit bedrijf helpt bedrijven en organisaties om ervoor te zorgen dat hun online omgevingen ook door blinden en slechtzienden gebruikt kunnen worden.

Digitaal toegankelijk

Hoe het Eurovisie Songfestival werkt aan toegankelijkheid

Door Auditieve Beperking, Autisme, Cognitieve Beperking, Doof, Doofblind, Slechthorend Geen Reacties

Uit een publicatie van de NOS blijkt dat de organisatie van het Eurovisie Songfestival van 2020 neemt toegankelijkheid zeer serieus neemt. Zo wordt er naast de ondersteuning voor mensen met een auditieve en visuele beperking op tv, ook in Ahoy rekening gehouden met deze groep.

Signdancers voor doven en slechthorende

Hoofdproducent Sietse Bakker vertelde aan de NOS dat er schermen worden geplaatst waar de avond live ondertiteld zal worden. Daarnaast gaat de organisatie signdancers inzetten, welke ook op de schermen in de zaal te zien zullen zijn. Deze dansende gebarentolken zorgen ervoor dat ook doven en slechthorende de boodschap en de sfeer van de Europese zangers meekrijgen.

De reacties op social media geven aan dat er daadwerkelijk behoefte is aan dit soort ondersteuning. Op YouTube wordt er vol lof gesproken over de signdancers. Mensen geven aan dat ze nu eindelijk ook kunnen genieten van de muziek en de sfeer.

Organisatorische uitdaging

Voor de organisatie gaat het verder dan slechts een paar beeldschermen in de zaal plaatsen. Zo mogen de schermen in de zaal bijvoorbeeld niet in beeld komen voor de kijkers die via de tv de uitzending volgen. Ook moet er rekening worden gehouden met de helderheid van de schermen, zodat deze de bezoekers die het Eurovisie Songfestival bezoeken niet gaan storen.

Daarnaast houdt de organisatie rekening met bezoekers met een sensitieve beperking, zoals autisme. Er gekeken of er een ruimte kan worden ingericht waar mensen die te veel prikkels ervaren zich terug kunnen trekken.

Bekijk hieronder hoe doven en slechthorende het winnende lied van Duncan Laurence vorig jaar hebben ervaren.